Bazidiomitsetlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 27-b. — ziyouz.com
Bazidiomitsetlar BAZIDIOMITSETLAR, bazidiyali zamburuğlar (Basidiomycetes) — yuksak zamburuğlar sinfi, jinsiy jarayonda maxsus jinsiy köpayiş organlari — bazidiyalar hosil qiliş xususiyatiga ega. Mitseliydagi mevali tanasi (kattaligi bir neça mm dan 1,5 m gaça) har xil şaklda. Mitseliy tösiqlarining öziga xos murakkab tuzilişi va mitseliyida yarim halqasimon harakatlar bölişi b-n boşqa zamburuğlardan farq qiladi. Hujayralarning bölinişi tufayli yarim halqadan hosil böladigan hujayralarga qizlik yadrolar ötadi. Köpçilik B. geteratallik xususiyatiga ega. Ularga 3 kenja sinf va 18 tartib, şu jumladan afilloforlar (köpçilik iste'mol qilinadigan va zaharli zamburuğlar), gasteromitsetlar, qorakuya, zang zamburuğlari va b. kiradi. 30 mingdan ortiq turi ma'lum. Juda keng tarqalgan. Köpçilik turlari (qöziqorin, şampinon, oq zamburuğ va b.) iste'mol qilinadi, ba'zilari (muxomor, oq poganka) zaharli. Köpgina B. saprotrof va ösimliklarning fakultativ parazitlari hisoblanadi. B. ösimlik qoldiqlarini parçalaşda iştirok etadi, ösimliklarda kasallik keltirib çiqaradi. Bir qança turlari daraxtlar b-n mikoriza hosil qiladi. Ayrim turlari antibiotiklar işlab çiqaradi. Daraxt tanasida uçraydigan pökak zamburuği daraxtni çiritadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАЗИДИОМИЦЕТЛАР, базидияли замбуруғлар (Basidiomycetes) — юксак замбуруғлар синфи, жинсий жараёнда махсус жинсий кўпайиш органлари — базидиялар ҳосил қилиш хусусиятига эга. Мицелийдаги мевали танаси (катталиги бир неча мм дан 1,5 м гача) ҳар хил шаклда. Мицелий тўсиқларининг ўзига хос мураккаб тузилиши ва мицелийида ярим ҳалқасимон ҳаракатлар бўлиши б-н бошқа замбуруғлардан фарқ қилади. Ҳужайраларнинг бўлиниши туфайли ярим ҳалқадан ҳосил бўладиган ҳужайраларга қизлик ядролар ўтади. Кўпчилик Б. гетераталлик хусусиятига эга. Уларга 3 кенжа синф ва 18 тартиб, шу жумладан афиллофорлар (кўпчилик истеъмол қилинадиган ва заҳарли замбуруғлар), гастеромицетлар, қоракуя, занг замбуруғлари ва б. киради. 30 мингдан ортиқ тури маълум. Жуда кенг тарқалган. Кўпчилик турлари (қўзиқорин, шампиньон, оқ замбуруғ ва б.) истеъмол қилинади, баъзилари (мухомор, оқ поганка) заҳарли. Кўпгина Б. сапротроф ва ўсимликларнинг факультатив паразитлари ҳисобланади. Б. ўсимлик қолдиқларини парчалашда иштирок этади, ўсимликларда касаллик келтириб чиқаради. Бир қанча турлари дарахтлар б-н микориза ҳосил қилади. Айрим турлари антибиотиклар ишлаб чиқаради. Дарахт танасида учрайдиган пўкак замбуруғи дарахтни чиритади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.