Beda uruğxöri
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 186–187-b. — ziyouz.com
Beda uruğxöri (Bruchophagus roddi Guss) — pardaqanotlilar turkumining yöğon oyoqlilar oilasiga mansub zararkunanda haşarot. Voyaga yetganining böyi 1,3 — 2,1 mm, tuyey kora, boldiri va panjalari qönğir-sarğiş, kökrak oldi, yelkasi va qalqonçasida çuqurçalar bor, orqasi bukri, qorni kalta, tuxumsimon, silliq va yaltiroq. Tu-xumi oq, silliq, tiniq, bandçasi bor, kattaligi 0,2 mm ça. Liçinkasi jigar-rang, oyoqsiz, semiz, bir uçi sal egilib turadi; boşi botiq, jaği uçburçaktişli. Yetuk liçinkaning kattaligi 1,5 — 2 mm. Beda uruği va dukkagida, quruq beda va töponida, yovvoyi dukkakli ösimliklarda qişlaydi. Erta bahorda liçinkalar ğumbakka aylanadi, ğumbagi 1,9 mm ça, dastlab oq böladi, keyinçalik qorayadi, kun isişi b-n yetuk haşarotga aylanib, uça boşlaydi. Uruğ va dukkakni teşib ketadi, ana şu belgiga qarab, bedaga B. u. tuşganligini aniqlaş mumkin. Tuxumini endi pişib kelayotgan beda uruğlari içiga qöyadi. Rivojlaniş davri 24 — 28 kun. Yetilgan B. u. gul şirasi (nektari) b-n oziqlanadi. Örta Osiyoda bir yilda B. u. 3 — 4 av-lod beradi.
Kuraş çoralari: beda uruğini yaxşilab tozalaş, dorilaş va ekişdan 45 kun oldin 1 t uruqqa 3 kg naftalin sepib, uruğni qoplarda saqlaş kerak; ekiş oldidan 15% li namakobga 2 — 3 minut solib qöyilsa, zararlangan uruğlar namakob betiga qalqib çiqadi, soğ-lom uruğlar ajratib olinib, yuviladi va soya joyda quritiladi. Bedani yançiş va saralaş vaqtida hosil bölgan çiqitlar hamda puç uruğlar mollarga beriladi. Bedaga B. u.ga qarşi ikki muddatda: birinçi — ösimlikning şona-laş, ikkinçi — uruğning sut pişiqligi davrida nurell-D, 55% e.k. (0,3 l/ga) preparati purkaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕДА УРУҒХЎРИ (Bruchophagus roddi Guss) — пардақанотлилар туркумининг йўғон оёқлилар оиласига мансуб зараркунанда ҳашарот. Вояга етганининг бўйи 1,3 — 2,1 мм, туей кора, болдири ва панжалари қўнғир-сарғиш, кўкрак олди, елкаси ва қалқончасида чуқурчалар бор, орқаси букри, қорни калта, тухумсимон, силлиқ ва ялтироқ. Ту-хуми оқ, силлиқ, тиниқ, бандчаси бор, катталиги 0,2 мм ча. Личинкаси жигар-ранг, оёқсиз, семиз, бир учи сал эгилиб туради; боши ботиқ, жағи учбурчактишли. Етук личинканинг катталиги 1,5 — 2 мм. Беда уруғи ва дуккагида, қуруқ беда ва тўпонида, ёввойи дуккакли ўсимликларда қишлайди. Эрта баҳорда личинкалар ғумбакка айланади, ғумбаги 1,9 мм ча, дастлаб оқ бўлади, кейинчалик қораяди, кун исиши б-н етук ҳашаротга айланиб, уча бошлайди. Уруғ ва дуккакни тешиб кетади, ана шу белгига қараб, бедага Б. у. тушганлигини аниқлаш мумкин. Тухумини энди пишиб келаётган беда уруғлари ичига қўяди. Ривожланиш даври 24 — 28 кун. Етилган Б. у. гул шираси (нектари) б-н озиқланади. Ўрта Осиёда бир йилда Б. у. 3 — 4 ав-лод беради.
Кураш чоралари: беда уруғини яхшилаб тозалаш, дорилаш ва экишдан 45 кун олдин 1 т уруққа 3 кг нафталин сепиб, уруғни қопларда сақлаш керак; экиш олдидан 15% ли намакобга 2 — 3 минут солиб қўйилса, зарарланган уруғлар намакоб бетига қалқиб чиқади, соғ-лом уруғлар ажратиб олиниб, ювилади ва соя жойда қуритилади. Бедани янчиш ва саралаш вақтида ҳосил бўлган чиқитлар ҳамда пуч уруғлар молларга берилади. Бедага Б. у.га қарши икки муддатда: биринчи — ўсимликнинг шона-лаш, иккинчи — уруғнинг сут пишиқлиги даврида нурелл-Д, 55% э.к. (0,3 л/га) препарати пуркалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.