Bedana
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187–188-b. — ziyouz.com
Bedana (Coturnix coturnix) — tovuqsimonlar turkumining qirğovulsimonlar oilasiga mansub mayda parranda. Erkagining patlari sarğiş-qönğir, köndalang oq-sarğiş yölli, tanasining ikki yoni böylab qizğiş yoki qora yöllar ötadi. Makiyoni qoramtir, kökragida qora yoki qizğiş xollari bor.
B. Yevropa, Afrika va Osiyoning ğarbiy qismida tarqalgan. Özbekistonning çöl, toğ oldi, yassitoğli mintaqalarida va töqaylarda köp uçraydi. Xatti-harakati tovuqnikiga öxşaydi. Oğirligi 80— 145 g. Apr.—may oylarida şimolga, kuzda avg.—sent.da janubga gala bölib uçib ötadi. B. qoş qorayganda, tunda serha-rakat böladi, kunduzi pana joyda bekinib yotadi. Ösimliklar uruği va bar-glari, ba'zan haşarotlar b-n oziklanadi. Yer ustidagi çuqurçaga xasçöp töşab uya quradi. Makiyoni 9 — 20 ta gaça tuxum qöyib, 15 — 17 kun bosib yotadi. Köpayiş davridaerkagi juda çiroyli sayraydi. B.ning göşti mazali, tuxumi tansiq taom. Özbekistonda işqibozlar B.ni tuzoq va matrap (tör) b-n ovlaydilar, sayratiş, uriştiriş maqsadlarida törqovokda boqişadi. Ayrim joylarda soqov yoki yapon (S. Japonicus) B.si fermalarda göşti va tuxumi uçun boqiladi. Toşkent viloyati Yuqori Çirçiq tumanidagi «Döstlik» xöjaligida B. göşti va tuxumi yetiştiradigan yirik ferma işlaydi. Yaponiya, Italiya, Fransiya, AQŞda sanoat miq-yosida yetiştiriladi. Tuxum beruvçi B. zotlari bir yidda 250 — 300 dona tuxum beradi, tuxumining oğirligi 10— 14 g. AQŞda B.ning oğirligi 250 g keladigan, göşti uçun boqiladigan «Faraon» zoti yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕДАНА (Coturnix coturnix) — товуқсимонлар туркумининг қирғовулсимонлар оиласига мансуб майда парранда. Эркагининг патлари сарғиш-қўнғир, кўндаланг оқ-сарғиш йўлли, танасининг икки ёни бўйлаб қизғиш ёки қора йўллар ўтади. Макиёни қорамтир, кўкрагида қора ёки қизғиш холлари бор.
Б. Европа, Африка ва Осиёнинг ғарбий қисмида тарқалган. Ўзбекистоннинг чўл, тоғ олди, ясситоғли минтақаларида ва тўқайларда кўп учрайди. Хатти-ҳаракати товуқникига ўхшайди. Оғирлиги 80— 145 г. Апр.—май ойларида шимолга, кузда авг.—сент.да жанубга гала бўлиб учиб ўтади. Б. қош қорайганда, тунда серҳа-ракат бўлади, кундузи пана жойда бекиниб ётади. Ўсимликлар уруғи ва бар-глари, баъзан ҳашаротлар б-н озикланади. Ер устидаги чуқурчага хасчўп тўшаб уя қуради. Макиёни 9 — 20 та гача тухум қўйиб, 15 — 17 кун босиб ётади. Кўпайиш давридаэркаги жуда чиройли сайрайди. Б.нинг гўшти мазали, тухуми тансиқ таом. Ўзбекистонда ишқибозлар Б.ни тузоқ ва матрап (тўр) б-н овлайдилар, сайратиш, уриштириш мақсадларида тўрқовокда боқишади. Айрим жойларда соқов ёки япон (С. Japonicus) Б.си фермаларда гўшти ва тухуми учун боқилади. Тошкент вилояти Юқори Чирчиқ туманидаги «Дўстлик» хўжалигида Б. гўшти ва тухуми етиштирадиган йирик ферма ишлайди. Япония, Италия, Франция, АҚШда саноат миқ-ёсида етиштирилади. Тухум берувчи Б. зотлари бир йидда 250 — 300 дона тухум беради, тухумининг оғирлиги 10— 14 г. АҚШда Б.нинг оғирлиги 250 г келадиган, гўшти учун боқиладиган «Фараон» зоти яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.