Bedatöplami
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 186-b. — ziyouz.com
Bedatöplami BEDATÖPLAMI, ziğir töplami (Heliothis ViriplacaHutn.) — töplamlar oilasiga mansub kapalak. Qanotlari yoyilganda 28 — 37 mm; oldingisi sarğiş-yaşil, ba'zan sarğiş-kulrang bölib, örta qismidan keng qoramtir köndalang yöl ötadi; qanotining uçida noaniq qora doğçalari bor. Qurtining uz. 40 mm, nim yaşil, ba'zan puşti yoki qönğiroq ranglisi ham uçraydi, orqasida navbatlanib keluvçi oqyoki qora tusli yöllari bor; tanasini qora qattiqtuklar (qil) qoplagan. Kallasi bir qança qora nuqgali va doğli sariq rangda. B. t.ning qurtlik davri 20—25 kun davom etadi. Ğumbagi tuproqning ustki qatlamida qişlaydi. Erta bahorda (apr.—may) ğumbaklaridan voyaga yetgan kapalaklar çiqib, tuxum qöya boşlaydi. 3 — 9 kunda tuxumdan qurtlar rivojlanadi. Birinçi avlod kapalaklarining uçib çiqişi iyungaça davom etadi. Yilda 2 — 3 avlod beradi. B. t. qurti hammaxör, köpgina dukkakli va barça moyli ösimliklar (ayniqsa, ziğir va soya)ning uruği, barg va gullari, pomidorning mevalari b-n oziqlanib q. x.ga katta zarar yetkazadi.
Kuraş çoralari: bedapoyalarni disklaş; zararkunanda tuxumiga qarşi trixogrammatsan foydalaniş; uruğ yetiştiriş uçun möljallangan beda va b. ösimliklar maydonlarida qurtlar paydo bölganida ekinlarga 35% fozalon (1,45 — 2,0 kg/ga), sumi-sidning 20% li emulsiyalanuvçi kon-sentrati (0,4 — 0,5 kg/ga) b-n işlov beriş (yana q. Kösak qurti).
Q.: Kösak qurti
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕДАТЎПЛАМИ, зиғир тўплами (Heliothis ViriplacaHutn.) — тўпламлар оиласига мансуб капалак. Қанотлари ёйилганда 28 — 37 мм; олдингиси сарғиш-яшил, баъзан сарғиш-кулранг бўлиб, ўрта қисмидан кенг қорамтир кўндаланг йўл ўтади; қанотининг учида ноаниқ қора доғчалари бор. Қуртининг уз. 40 мм, ним яшил, баъзан пушти ёки қўнғироқ ранглиси ҳам учрайди, орқасида навбатланиб келувчи оқёки қора тусли йўллари бор; танасини қора қаттиқтуклар (қил) қоплаган. Калласи бир қанча қора нуқгали ва доғли сариқ рангда. Б. т.нинг қуртлик даври 20—25 кун давом этади. Ғумбаги тупроқнинг устки қатламида қишлайди. Эрта баҳорда (апр.—май) ғумбакларидан вояга етган капалаклар чиқиб, тухум қўя бошлайди. 3 — 9 кунда тухумдан қуртлар ривожланади. Биринчи авлод капалакларининг учиб чиқиши июнгача давом этади. Йилда 2 — 3 авлод беради. Б. т. қурти ҳаммахўр, кўпгина дуккакли ва барча мойли ўсимликлар (айниқса, зиғир ва соя)нинг уруғи, барг ва гуллари, помидорнинг мевалари б-н озиқланиб қ. х.га катта зарар етказади.
Кураш чоралари: бедапояларни дисклаш; зараркунанда тухумига қарши трихограммацан фойдаланиш; уруғ етиштириш учун мўлжалланган беда ва б. ўсимликлар майдонларида қуртлар пайдо бўлганида экинларга 35% фозалон (1,45 — 2,0 кг/га), суми-циднинг 20% ли эмульсияланувчи кон-центрати (0,4 — 0,5 кг/га) б-н ишлов бериш (яна қ. Кўсак қурти).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.