Belaya Veja puşçasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205–206-b. — ziyouz.com
Belaya Veja puşçasi BELAYA VEJA PUŞÇASI, Belaya Veja örmoni — Bug, Neman va Pripyat daryolari suvayirğiçlari hududidagi yirik örmon massivi. Belorussiya b-n Polşa çegaralarida joylaşgan. Umumiy mayd. 150 ming ga (jumladan Belorussiyaning Grodno va Brest viloyatlari hududida 87,6 ming ga). B.V.p.ning şarqiy qismi (Belorussiya hududi)da 1939 y.da davlat qöriqxonasi taşkil etilib (umumiy mayd. 87,6 ming ga), 1957 y.dan ovçilikqöriqxona xöjaligiga aylantirilgan, 1991 y.dan Belorussiya milliy boği. B.V.p.ning 81,5% hududi asrlar davomida kesilmagan qayin, dub, qarağay, arça va b.dan iborat örmon. B.V.p. 13-a.dan Polşa qirollarining ov qöriqxonasiga aylantirilgan. 14-a.da zubrlarni ovlaş çegaralangan, 1802 y.dan butunlay taqiqlangan. 1-jahon uruşi yillarida zubrlarning hammasi qirib yuborilgan. 1929 y.da Germaniya va Şvetsiyadan 8 zubr keltirilib, pitomnik taşkil etilgan. Ikkinçi jahon uruşidan keyin olimlarning sa'yharakatlari b-n zoti toza zubrlar populyatsiyasi qayta tiklandi. B.V.p. özining zubrlari b-n jahonga maşhur. B.V.p.da 55 dan köp turdagi hayvonlar (buğu, çöçqa, olmaxon, tulki, qunduz va b.), 212 turdagi quşlar (kaptar, qora laylak, karkur va b.) bor. 900 turdagi ösimliklar (jumladan 109 turdagi kam uçraydigan va 21 turdagi yöqolib borayotgan ösimliklar) muhofaza qilinadi. B.V.p. da yovvoyi hayvonlar ekologiyasi örganiladi, ulardan samarali foydalaniş b-n birga hayvonlar va foydali ösimliklarni muhofaza qiliş, qayta tiklaş işlari amalga oşiriladi. Ovçilik qöriqxona xöjaligida «B.V.p.» tabiat muzeyi taşkil etilgan. B.V.p.ning ğarbiy qismi (Polşa hududi)da 1947 y. Belovej xalq boği qöriqxonasi barpo etilgan (umumiy mayd. salkam 58 ming ga; tabiat muzeyi ham bor). B.V.p.da 1991 y. 8 dek. da sobiq «Qizil imperiya» — SSSRning parçalanganligi qayd qilindi.
Ölmas Sobirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕЛАЯ ВЕЖА ПУШЧАСИ, Белая Вежа ўрмони — Буг, Неман ва Припять дарёлари сувайирғичлари ҳудудидаги йирик ўрмон массиви. Белоруссия б-н Польша чегараларида жойлашган. Умумий майд. 150 минг га (жумладан Белоруссиянинг Гродно ва Брест вилоятлари ҳудудида 87,6 минг га). Б.В.п.нинг шарқий қисми (Белоруссия ҳудуди)да 1939 й.да давлат қўриқхонаси ташкил этилиб (умумий майд. 87,6 минг га), 1957 й.дан овчиликқўриқхона хўжалигига айлантирилган, 1991 й.дан Белоруссия миллий боғи. Б.В.п.нинг 81,5% ҳудуди асрлар давомида кесилмаган қайин, дуб, қарағай, арча ва б.дан иборат ўрмон. Б.В.п. 13-а.дан Польша қиролларининг ов қўриқхонасига айлантирилган. 14-а.да зубрларни овлаш чегараланган, 1802 й.дан бутунлай тақиқланган. 1-жаҳон уруши йилларида зубрларнинг ҳаммаси қириб юборилган. 1929 й.да Германия ва Швециядан 8 зубр келтирилиб, питомник ташкил этилган. Иккинчи жаҳон урушидан кейин олимларнинг саъйҳаракатлари б-н зоти тоза зубрлар популяцияси қайта тикланди. Б.В.п. ўзининг зубрлари б-н жаҳонга машҳур. Б.В.п.да 55 дан кўп турдаги ҳайвонлар (буғу, чўчқа, олмахон, тулки, қундуз ва б.), 212 турдаги қушлар (каптар, қора лайлак, каркур ва б.) бор. 900 турдаги ўсимликлар (жумладан 109 турдаги кам учрайдиган ва 21 турдаги йўқолиб бораётган ўсимликлар) муҳофаза қилинади. Б.В.п. да ёввойи ҳайвонлар экологияси ўрганилади, улардан самарали фойдаланиш б-н бирга ҳайвонлар ва фойдали ўсимликларни муҳофаза қилиш, қайта тиклаш ишлари амалга оширилади. Овчилик қўриқхона хўжалигида «Б.В.п.» табиат музейи ташкил этилган. Б.В.п.нинг ғарбий қисми (Польша ҳудуди)да 1947 й. Беловеж халқ боғи қўриқхонаси барпо этилган (умумий майд. салкам 58 минг га; табиат музейи ҳам бор). Б.В.п.да 1991 й. 8 дек. да собиқ «Қизил империя» — СССРнинг парчаланганлиги қайд қилинди.
Ўлмас Собиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.