Belgorod viloyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207–208-b. — ziyouz.com
Belgorod viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1954 y. 6 yanv.da tuzilgan. B.v.da 21 ma'muriy tuman, 9 şahar va 22 şaharça bor. Mayd. 27,1 ming km2. Markazi — Belgorod ş. B.v. Örta Rossiya qirlarining jan.ğarbiy qismida. Yer yuzasi nisbatan baland tekislik, jar va soylik köp. Yirik temir ruda konlari (Kursk magnit anomaliyasi), bör, turli xil gillar bor. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi ğarbida — 8,1°, şarkida — 8°,— 7°, iyulniki ğarbida 19,6° va şarqida 21°, yiliga 420 — 590 mm yoğin tuşadi. Daryolari: Severskiy Donets, Oskol, Tixaya Sosna, Vorskla. Bir neça suv omborlari qurilgan, köproq qoratuproq, daryo vodiylarida allyuvial tuproq uçraydi. B.v. örmondaşt zonasiga kiradi, jan. qismi daşt zonasida. Los, yelik, qobon, buri, tulki, börsiq, quyon, yumronqoziq yaşaydi.
Aholisi 1450 ming kişi (1999), şundan şahar aholisi 936 ming, qişloq aholisi 514 ming. Asosiy aholisi — ruslar; ukrain va b. millat vakillari ham yaşaydi. Yirik şaharlari: Belgorod, Stariy Oskol, Gubkin, Alekseyevka, Valuyki va b.
B.v.da quriliş materiallari, maşinasozlik va oziq-ovqat sanoati köproq taraqqiy etgan. Maşinasozlik sanoati korxonalari: Belgorod (yirik buğ qozoni z-di), Stariy Oskol (mexanika z-di), Şebekino (maşinasozlik z-di), Volokonovkada (q.x. maşinalari tuzatiş z-di). Quriliş materiallari korxonalari köproq Belgorodda. Kursk magnit anomaliyasidagi temir konlari asosida konçilik sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat sanoatida şakarqand, turli konservalar işlab çiqariladi. Asosan arpa va buğdoy, şuningdek qora buğdoy, greçixa, tariq, makkajöxori, qand lavlagi ekiladi. Sabzavotçilik va boğdorçilik rivojlangan. Viloyat kaşniç (koriandr) ekişda Rossiyada birinçi örinda. Kaşniçdan parfyumeriya sanoatida işlatiladigan efir moyi olinadi. Çorvaçilik sutgöştga ixtisoslaşgan. Qoramol, çöçqa, parranda boqiladi. B.v.dan bir qança magistral t.y.lar va Moskva — Simferopol avtomobil yöli ötgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕЛГОРОД ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1954 й. 6 янв.да тузилган. Б.в.да 21 маъмурий туман, 9 шаҳар ва 22 шаҳарча бор. Майд. 27,1 минг км2. Маркази — Белгород ш. Б.в. Ўрта Россия қирларининг жан.ғарбий қисмида. Ер юзаси нисбатан баланд текислик, жар ва сойлик кўп. Йирик темир руда конлари (Курск магнит аномалияси), бўр, турли хил гиллар бор. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси ғарбида — 8,1°, шаркида — 8°,— 7°, июлники ғарбида 19,6° ва шарқида 21°, йилига 420 — 590 мм ёғин тушади. Дарёлари: Северский Донец, Оскол, Тихая Сосна, Ворскла. Бир неча сув омборлари қурилган, кўпроқ қоратупроқ, дарё водийларида аллювиал тупроқ учрайди. Б.в. ўрмондашт зонасига киради, жан. қисми дашт зонасида. Лось, елик, қобон, бури, тулки, бўрсиқ, қуён, юмронқозиқ яшайди.
Аҳолиси 1450 минг киши (1999), шундан шаҳар аҳолиси 936 минг, қишлоқ аҳолиси 514 минг. Асосий аҳолиси — руслар; украин ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Йирик шаҳарлари: Белгород, Старий Оскол, Губкин, Алексеевка, Валуйки ва б.
Б.в.да қурилиш материаллари, машинасозлик ва озиқ-овқат саноати кўпроқ тараққий этган. Машинасозлик саноати корхоналари: Белгород (йирик буғ қозони з-ди), Старий Оскол (механика з-ди), Шебекино (машинасозлик з-ди), Волоконовкада (қ.х. машиналари тузатиш з-ди). Қурилиш материаллари корхоналари кўпроқ Белгородда. Курск магнит аномалиясидаги темир конлари асосида кончилик саноати ривожланган. Озиқ-овқат саноатида шакарқанд, турли консервалар ишлаб чиқарилади. Асосан арпа ва буғдой, шунингдек қора буғдой, гречиха, тариқ, маккажўхори, қанд лавлаги экилади. Сабзавотчилик ва боғдорчилик ривожланган. Вилоят кашнич (кориандр) экишда Россияда биринчи ўринда. Кашничдан парфюмерия саноатида ишлатиладиган эфир мойи олинади. Чорвачилик сутгўштга ихтисослашган. Қорамол, чўчқа, парранда боқилади. Б.в.дан бир қанча магистрал т.й.лар ва Москва — Симферополь автомобиль йўли ўтган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.