Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Bengal adabiyoti

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 234–235-b. — ziyouz.com

    Bengal adabiyoti - Hindistonning Ğarbiy Bengaliya ştati va Bangladeşda yaşaydigan benğallarning milliy adabiyoti. B.a.ningyozma ilk namunasi «Çorjapod» («Liniy marosim qöşiqlari», 12-a.) xalq şe'riyatining yorqin namunasi hisoblanadi. B.a.da 10-a.da zarbulmasal, afsona kabi şe'riy janrlar rivojlandi. Tibbist. falakiyot va b. ilmlar haqida maslahatlar töplami — «Dak hikmatlari» va «Khon hikmatlari» yaratildi. 12-a.da Jayadevaning «Gitagovinda» («Çöpon haqida qöşiq») asari B.a. taraqqiyotiga qöşilgan muhim hissa böldi. 13 — 14-a. lar B.a.da xudo Vişna, Monoşi (ilonlar ma'budasi), Çondi (hayvonlar homiysi) kabilarga barişlangan diniymifologik asarlar («Monoşining şuhrati», «Çondining şuhrati») yaratildi. 14 — 15-a.larda Vidyapati va Çondidaş kabi yirik şoirlar yetişdi. 15 — 16-a. larda qad. hind eposlari — «Ramayana», «Mahabharata» bengal tiliga tarjima qilindi. 15 — 17-a.larda bhaktiy (xudoga muhabbat) diniyislohot oqimi rivojlana boşladi. Bu davrda Monoxor Daş, Gokulanondo Şen, Kritibaş Ojha, Mukundoram Çokroborti, Krişnodaş Kobiraj kabi şoirlarning asarlari keng tarqaldi. 18-a.ga kelib, inglizlar mustamlakaçiligi B.a.ga salbiy ta'sir körsatdi. 19-a.da Rammoxan Ray. Okxoykumar Dotto (1820 — 86), Işşorçondro Biddaşagor (1820 — 91), Işşorçondro Gupto (1811 — 59) kabi yozuvçi, şoirlar samarali ijod qildilar. Bu yillarda köplab tarjima asarlar yaratildi, adabiybadiiy jurnallar naşr etildi. 1857 y.da Ramnarayon Tarkorotnoning «Uluğ zot» degan birinçi bengal ijtimoiy dramasi yuzaga keldi. Bhudeb Mukxopaddhayya, Bonkimçondro Çottopaddhayya, Romeşçondro Dotto, Periçand Mittro, Kaliproşonno Şinxo, Okhoyçondro Şorkar kabi yozuvçilarning vatanparvarlik ruhidagi tarixiy romanlari paydo böldi. Realizmning buyuk namoyandasi Rabindranat Tagor ijodi 19 — 20-a.lar B.a.da katta voqea böldi. Şorotçondro Çottopaddhayya ijodi ham Tagor ijodiga hamnafas böldi, uning «Birajning xotini», «Himoyasiz beçora», «Yondirilgan uy» kabi romanlarida mazlum xalqning erk uçun kuraşi öz ifodasini topdi. Ikkinçi jahon uruşi davrida B.a.da uruşga qarşi ruxdagi asarlar yaratildi (Şudhindranath Dotto, Buddhodeb Boşu, Bişnu De, Jibonanondo Daş, Gopal Xaldar va b.). Xindistonning mustaqillikka erişuvi (1947) tufayli B.a.da ham yangi davr boşlandi. Mustaqillik davrida Taraşonkor Bondopaddhayya, Abul Fazl, Manik Bogdopaddhayya, Narayon Bondopaddhayya. Nazrul Islom, Bimolçondro Gxoşa kabi szuvçi va şoirlar yetişib çiqdi. Mani Şankar asarlarida («Çaurani», 1962 va b.) mustaqillikka erişgan Hindistondagi vatandoşlari hamda oddiy mehnatkaş xalqning hayoti aks etgan.

    Utpal Datt («Kötariliş», 1965; «Olmos şamşir», 1971), Badal Sarkor («Boşqaça yösindagi tarix», 1967) kabi bengal dramaturglari hind teatr san'ati rivojiga munosib hissa qöşdilar. R. Tagor, Manik Benerji, B. Ghoşa va b. bir qator bengal yozuvçilarining asarlari özbek tiliga tarjima qilingan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БЕНГАЛ АДАБИЁТИ - Ҳиндистоннинг Ғарбий Бенгалия штати ва Бангладешда яшайдиган бенғалларнинг миллий адабиёти. Б.а.нингёзма илк намунаси «Чоржапод» («Линий маросим қўшиқлари», 12-а.) халқ шеъриятининг ёрқин намунаси ҳисобланади. Б.а.да 10-а.да зарбулмасал, афсона каби шеърий жанрлар ривожланди. Тиббист. фалакиёт ва б. илмлар ҳақида маслаҳатлар тўплами — «Дак ҳикматлари» ва «Кҳон ҳикматлари» яратилди. 12-а.да Жаядеванинг «Гитаговинда» («Чўпон ҳақида қўшиқ») асари Б.а. тараққиётига қўшилган муҳим ҳисса бўлди. 13 — 14-а. лар Б.а.да худо Вишна, Моноши (илонлар маъбудаси), Чонди (ҳайвонлар ҳомийси) кабиларга баришланган диниймифологик асарлар («Моношининг шуҳрати», «Чондининг шуҳрати») яратилди. 14 — 15-а.ларда Видьяпати ва Чондидаш каби йирик шоирлар етишди. 15 — 16-а. ларда қад. ҳинд эпослари — «Рамаяна», «Маҳабҳарата» бенгал тилига таржима қилинди. 15 — 17-а.ларда бҳактий (худога муҳаббат) динийислоҳот оқими ривожлана бошлади. Бу даврда Монохор Даш, Гокуланондо Шен, Критибаш Ожҳа, Мукундорам Чокроборти, Кришнодаш Кобираж каби шоирларнинг асарлари кенг тарқалди. 18-а.га келиб, инглизлар мустамлакачилиги Б.а.га салбий таъсир кўрсатди. 19-а.да Раммохан Рай. Окхойкумар Дотто (1820 — 86), Ишшорчондро Биддашагор (1820 — 91), Ишшорчондро Гупто (1811 — 59) каби ёзувчи, шоирлар самарали ижод қилдилар. Бу йилларда кўплаб таржима асарлар яратилди, адабийбадиий журналлар нашр этилди. 1857 й.да Рамнарайон Таркоротнонинг «Улуғ зот» деган биринчи бенгал ижтимоий драмаси юзага келди. Бҳудеб Мукхопаддҳайя, Бонкимчондро Чоттопаддҳайя, Ромешчондро Дотто, Перичанд Миттро, Калипрошонно Шинхо, Окҳойчондро Шоркар каби ёзувчиларнинг ватанпарварлик руҳидаги тарихий романлари пайдо бўлди. Реализмнинг буюк намояндаси Рабиндранат Тагор ижоди 19 — 20-а.лар Б.а.да катта воқеа бўлди. Шоротчондро Чоттопаддҳайя ижоди ҳам Тагор ижодига ҳамнафас бўлди, унинг «Биражнинг хотини», «Ҳимоясиз бечора», «Ёндирилган уй» каби романларида мазлум халқнинг эрк учун кураши ўз ифодасини топди. Иккинчи жаҳон уруши даврида Б.а.да урушга қарши рухдаги асарлар яратилди (Шудҳиндранатҳ Дотто, Буддҳодеб Бошу, Бишну Де, Жибонанондо Даш, Гопал Халдар ва б.). Хиндистоннинг мустақилликка эришуви (1947) туфайли Б.а.да ҳам янги давр бошланди. Мустақиллик даврида Тарашонкор Бондопаддҳайя, Абул Фазл, Маник Богдопаддҳайя, Нарайон Бондопаддҳайя. Назрул Ислом, Бимолчондро Гхоша каби сзувчи ва шоирлар етишиб чиқди. Мани Шанкар асарларида («Чаурани», 1962 ва б.) мустақилликка эришган Ҳиндистондаги ватандошлари ҳамда оддий меҳнаткаш халқнинг ҳаёти акс этган.

    Утпал Датт («Кўтарилиш», 1965; «Олмос шамшир», 1971), Бадал Саркор («Бошқача йўсиндаги тарих», 1967) каби бенгал драматурглари ҳинд театр санъати ривожига муносиб ҳисса қўшдилар. Р. Тагор, Маник Бенержи, Б. Гҳоша ва б. бир қатор бенгал ёзувчиларининг асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.