Benzoy aldegid
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240-b. — ziyouz.com
Benzoy aldegid (benzaldegid), C6H5CHO — organik birikma, aromatik aldegidlarning dastlabki vakili. aççiq bolom ğidi keladigan rangsiz moysimon suyuqlik; tabiatda aççiq bodom va şaftoli mağzida amigdalin dsb ataluvçi glikozid holida uçraydi. Mol.m. 106,12; ziçligi 1048 kg/ m3. Qaynaş t-rasi 179°; suvda oz (0,3%) eriydi, spirt, benzol va dietilefirda yaxşi eriydi. Benzil xlorid, fenol va b. b-n azeotrop aralaşmalar hosil qiladi. Uzoq saqlansa sarğayadi. Havoda juda tez oksidlanib, benzoy kislota hosil qiladi. Aldegidlarga xoye hamma reaksiyalarga kirişadi. Fenol yoki aromatik aminlar b-n kondensatlanib, trifenilmetan hosilalarini beradi. Işqor qöşib qizdirilsa, benzil spirt va benzoy kislota aralaşmasi, KCN iştirokida kondensatsiyalansa, benzoin hosil böladi. B. a. nitrolaniş, xlorlaniş, sulfatlaniş reaksiyalariga kirişib, asosan, lizomer birikmalar hosil qiladi. Toluolni katalizatorlar ta'sirida oksidlaş yöli b-n olinadi Atirupa i. ç.da xuşböy modda, oziq-ovqat essensiyalarining komponenti sifatida hamda turli organik moddalar (xuşböy birikmalar, benzoin, böyoqlar) ni sintez qilişda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕНЗОЙ АЛЬДЕГИД (бензальдегид), С6Н5СНО — органик бирикма, ароматик альдегидларнинг дастлабки вакили. аччиқ болом ғиди келадиган рангсиз мойсимон суюқлик; табиатда аччиқ бодом ва шафтоли мағзида амигдалин дсб аталувчи гликозид ҳолида учрайди. Мол.м. 106,12; зичлиги 1048 кг/ м3. Қайнаш т-раси 179°; сувда оз (0,3%) эрийди, спирт, бензол ва диэтилэфирда яхши эрийди. Бензил хлорид, фенол ва б. б-н азеотроп аралашмалар ҳосил қилади. Узоқ сақланса сарғаяди. Ҳавода жуда тез оксидланиб, бензой кислота ҳосил қилади. Альдегидларга хое ҳамма реакцияларга киришади. Фенол ёки ароматик аминлар б-н конденсатланиб, трифенилметан ҳосилаларини беради. Ишқор қўшиб қиздирилса, бензил спирт ва бензой кислота аралашмаси, KCN иштирокида конденсацияланса, бензоин ҳосил бўлади. Б. а. нитроланиш, хлорланиш, сульфатланиш реакцияларига киришиб, асосан, лизомер бирикмалар ҳосил қилади. Толуолни катализаторлар таъсирида оксидлаш йўли б-н олинади Атирупа и. ч.да хушбўй модда, озиқ-овқат эссенцияларининг компоненти сифатида ҳамда турли органик моддалар (хушбўй бирикмалар, бензоин, бўёқлар) ни синтез қилишда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.