Benzoy kislota
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240-b. — ziyouz.com
Benzoy kislota (benzolkarbon kislota), C6H5COOH — aromatik kislotalarning dastlabki vakili. Mat.m. 122,05; oqtusli kristall modda. Ziçligi 1316 kg/m3. Suyuklaniş t-rasi 122,4°, qaynaş t-rasi 249,2°. Suvda yomon, etanol, efir va ben zol da yaxşi eriydi. B. k. qadimdan ma'lum organik kislotalardan biri, dastlab 17-a. boşida benzoy smolani quruq haydaş yöli b-n olingan. B. k. toluan va peru balzami tarkibida erkin holda uçraydi. Yuqori tragaça qizdirilsa, benzol va karbonat angidrid hosil qiladi. B. k. va tuzlarida bakteritsid xossa bor. Sanoatda toluolni suyuq fazada 130—160° da va 308—790 kPa bosim ostida (katalizator — So va Mp benzoatlari) havo b-n oksidlab olinadi. B. k. fenol, kaprolaktam, benzil xlorid i. ç.da, alkid loklarga yaltirokdik, mustahkamlik va kimyovny barqarorlikni oşiruvçi qöşimça sifatida işlatiladi. Natriy benzoat oziq-ovqatni konservalaşda, B. k.ning boşqa ba'zi Tuzlari esa farmatsevtik preparatlar olnşda, ba'zi efirlari xuşböyligi tufayli parfyumeriyada işlatiladi. B. k.ning turli hosilalari buyoq sanoatida keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕНЗОЙ КИСЛОТА (бензолкарбон кислота), С6Н5СООН — ароматик кислоталарнинг дастлабки вакили. Мат.м. 122,05; оқтусли кристалл модда. Зичлиги 1316 кг/м3. Суюкланиш т-раси 122,4°, қайнаш т-раси 249,2°. Сувда ёмон, этанол, эфир ва бен зол да яхши эрийди. Б. к. қадимдан маълум органик кислоталардан бири, дастлаб 17-а. бошида бензой смолани қуруқ ҳайдаш йўли б-н олинган. Б. к. толуан ва перу бальзами таркибида эркин ҳолда учрайди. Юқори трагача қиздирилса, бензол ва карбонат ангидрид ҳосил қилади. Б. к. ва тузларида бактерицид хосса бор. Саноатда толуолни суюқ фазада 130—160° да ва 308—790 кПа босим остида (катализатор — Со ва Мп бензоатлари) ҳаво б-н оксидлаб олинади. Б. к. фенол, капролактам, бензил хлорид и. ч.да, алкид локларга ялтирокдик, мустаҳкамлик ва кимёвнй барқарорликни оширувчи қўшимча сифатида ишлатилади. Натрий бензоат озиқ-овқатни консервалашда, Б. к.нинг бошқа баъзи Тузлари эса фармацевтик препаратлар олншда, баъзи эфирлари хушбўйлиги туфайли парфюмерияда ишлатилади. Б. к.нинг турли ҳосилалари буёқ саноатида кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.