Ber qonuni
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 837–838-b. — ziyouz.com
Ber qonuni — daryolarning oqiş qonuniyatini aks ettiradigan qonun. 1857 y.da rus tabiatşunosi K. M. Ber topgan. Daryolar Şim. yarim şarda öng tomonga, Jan. yarim şarda çap tomonga burilişga intilib oqadi. Şu tufayli, daryolar qaysi tomonga oqişidan kat'i nazar, Şim. yarim şarda daryoning öng qirğoğini, Jan. yarim şarda çap qirğoğini köproq yuvib boradi. K. M. Ber bu hodisa Yerning öz öqi atrofida aylanişi ta'siri ekanligini isbot qildi. Nazariy mexanika krnunlaridan ma'lumki, aylanayotgan sistemada harakat qilayotgan jism Koriolis tezlanişi deb ataladigan qöşimça tezlanişga uçraydi. Şim. yarim şarda bu tezlaniş asosiy harakatdan öng tomonga, Jan. yarim şarda esa çap tomonga yunaladi. Bu tezlaniş yuqori kengliklarda kuçli böladi, ekvatorga tomon kamaya borib, ekvatorda nulga tenglaşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЭР ҚОНУНИ — дарёларнинг оқиш қонуниятини акс эттирадиган қонун. 1857 й.да рус табиатшуноси К. М. Бэр топган. Дарёлар Шим. ярим шарда ўнг томонга, Жан. ярим шарда чап томонга бурилишга интилиб оқади. Шу туфайли, дарёлар қайси томонга оқишидан катъи назар, Шим. ярим шарда дарёнинг ўнг қирғоғини, Жан. ярим шарда чап қирғоғини кўпроқ ювиб боради. К. М. Бэр бу ҳодиса Ернинг ўз ўқи атрофида айланиши таъсири эканлигини исбот қилди. Назарий механика крнунларидан маълумки, айланаётган системада ҳаракат қилаётган жисм Кориолис тезланиши деб аталадиган қўшимча тезланишга учрайди. Шим. ярим шарда бу тезланиш асосий ҳаракатдан ўнг томонга, Жан. ярим шарда эса чап томонга йуналади. Бу тезланиш юқори кенгликларда кучли бўлади, экваторга томон камая бориб, экваторда нулга тенглашади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.