Beriberi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251-b. — ziyouz.com
Beriberi (singalça beri — darmonsizlik), V, avitaminoz, alimentar polinevrit — ovqatda V, vitamin (tiamin) yetişmasligi va uning organizmda özlaştirilişi buzilişidan paydo böladigan kasallik. 1910—30 y.larda Örta Osiyoda, jumladan Özbekistonda ham qayd qilingan. Bunga nuqul oklangan (kepaksiz) guruç yeyiş sabab bölgan. Kasallik sababini Yava orolida işlab turgan gollandiyalik vraç Eykman 1897 y.da aniqlagan. U tovuklarni suvda pişirilgan toza oqşoq b-n boqqanda şu kasallik röy bergan. Ularni guruç kepagi b-n boqqanda esa tuzalgan. Keyinçalik guruç kepagida V, vitamin borligi aniqlandi.
Kasallik asosan Jan., Jan.Şarqiy va Şarqiy Osiyo mamlakatlarida uçraydi. Bunda kuproq periferik nsrvlar zararlanib (polinevrit), yuraktomir sistemasi va ovqat hazmi buziladi. muskullar (ayniqsa oyoq, boldir muskullari) atrofiyasi, şişi kuzatiladi; oyoq muskullari qattiq oğriganligi va şişib ketganligi tufayli bemor tovonini ayab, barmoklariga va osq panjasining taşqi çekkasiga tayanib yuradi. Kasallikning oldini oliş uçun kepakli javdar va buğdoy noni, suli yormasidan pişirilgan ovqatlar buyuryladi. Bemorlar V, vitamin preparatlari, açitqi, undirilgan buğdoy va b. b-n davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕРИБЕРИ (сингалча beri — дармонсизлик), В, авитаминоз, алиментар полиневрит — овқатда В, витамин (тиамин) етишмаслиги ва унинг организмда ўзлаштирилиши бузилишидан пайдо бўладиган касаллик. 1910—30 й.ларда Ўрта Осиёда, жумладан Ўзбекистонда ҳам қайд қилинган. Бунга нуқул окланган (кепаксиз) гуруч ейиш сабаб бўлган. Касаллик сабабини Ява оролида ишлаб турган голландиялик врач Эйкман 1897 й.да аниқлаган. У товукларни сувда пиширилган тоза оқшоқ б-н боққанда шу касаллик рўй берган. Уларни гуруч кепаги б-н боққанда эса тузалган. Кейинчалик гуруч кепагида В, витамин борлиги аниқланди.
Касаллик асосан Жан., Жан.Шарқий ва Шарқий Осиё мамлакатларида учрайди. Бунда купроқ периферик нсрвлар зарарланиб (полиневрит), юрактомир системаси ва овқат ҳазми бузилади. мускуллар (айниқса оёқ, болдир мускуллари) атрофияси, шиши кузатилади; оёқ мускуллари қаттиқ оғриганлиги ва шишиб кетганлиги туфайли бемор товонини аяб, бармокларига ва осқ панжасининг ташқи чеккасига таяниб юради. Касалликнинг олдини олиш учун кепакли жавдар ва буғдой нони, сули ёрмасидан пиширилган овқатлар буюрйлади. Беморлар В, витамин препаратлари, ачитқи, ундирилган буғдой ва б. б-н даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.