Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Berilliy oksid

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 252-b. — ziyouz.com

    Berilliy oksid BERILLIY OKSID, VeO berillnyiing kislorod b-n birikmasi; oq poroşok, ziçligi 3025 kg/m3, suyukdaniş t-rasi 2578°, qaynaş t-rasi 4300°. 2100° gaça barqarorava 2100— 2578° da barqaror Rmodifikaiiyalari mavjud. Tabiiy şaroitda royatda kam (bromellit minerali şaklida) uçraydi. Suvda erimaydi, kislotalarda erib, Be2* tuzlarini hosil qiladi (qizdirilgan B. o. faqat konsentrlaigan H2SO4 va HF da, suyultirilgan B. o. esa faqat N Ğ da eriydi). Işqorlar b-n suvda eriydigan tuzlar (berillatlar)ni kuydirilmagani 1000° dan yuqori trada suv bugi b-n ta'sirlaşib, gaz holidagi berilliy gidroksidii hosil qiladi. B. o. berilliy gidroksidni ski berilliy tuzlarini yuqori haroratlarda parçalab olinadi. Elektr utkazuvçanligi kam va issiq utkazuvçanligi katta (misnikidan sal ortiq) materiallar hamda ötga çidamli maxsus sopol mahsulotlar va tigellar tayerlaşda, yadro reaktorlarida — iyeytronlarni susaytiruvçi va qaytaruvçi sifatida, rentgepotexnikada — rentgen nurlarini ötkazuvçi şişalar tayerlaşda. organik sintezda — katalizator sifatida işlatiladi. B. o. zaharli, nafas yöllarini yalliğlantiradi, öpkaning surunkali kasalligi — berilliozga sabab bölişi mumkin.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БЕРИЛЛИЙ ОКСИД, ВеО бериллнйиинг кислород б-н бирикмаси; оқ порошок, зичлиги 3025 кг/м3, суюкданиш т-раси 2578°, қайнаш т-раси 4300°. 2100° гача барқарорава 2100— 2578° да барқарор Рмодификаииялари мавжуд. Табиий шароитда роятда кам (бромеллит минерали шаклида) учрайди. Сувда эримайди, кислоталарда эриб, Be2* тузларини ҳосил қилади (қиздирилган Б. о. фақат концентрлаиган H2SO4 ва HF да, суюлтирилган Б. о. эса фақат Н Ғ да эрийди). Ишқорлар б-н сувда эрийдиган тузлар (бериллатлар)ни куйдирилмагани 1000° дан юқори трада сув буги б-н таъсирлашиб, газ ҳолидаги бериллий гидроксидии ҳосил қилади. Б. о. бериллий гидроксидни ски бериллий тузларини юқори ҳароратларда парчалаб олинади. Электр утказувчанлиги кам ва иссиқ утказувчанлиги катта (мисникидан сал ортиқ) материаллар ҳамда ўтга чидамли махсус сопол маҳсулотлар ва тигеллар тайерлашда, ядро реакторларида — иейтронларни сусайтирувчи ва қайтарувчи сифатида, рентгепотехникада — рентген нурларини ўтказувчи шишалар тайерлашда. органик синтезда — катализатор сифатида ишлатилади. Б. о. заҳарли, нафас йўлларини яллиғлантиради, ўпканинг сурункали касаллиги — бериллиозга сабаб бўлиши мумкин.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.