Berkaxon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254–255-b. — ziyouz.com
Berkaxon (rus solnomalarida — Berkay) (12091266) Oltin Örda xoni (1255—66). Çingizxonning nabirasi, Jöjixonning uçinçi uğli, Botuxonning ukasi. B. uz davlatining harbiyiqtisodiy qudratini oşiriş uçun hunarmandçilik va savdo-sotiqni rivojlantirişga katta ahamiyat bergan, şu maqsadda u 1257 y. bosqoqlik harbiysiyosiy taşkilotini tuzib, uning vositasi b-n Oltin Ördaga tobe yerlarda, jumladan Rusda mahalliy hokimiyat ustidan nazorat örnatgan, aholini yalpi röyxatga olib, soliq undiriş sistemasini tartibga solgan. Muğullar Eronni bosib olib, Bağdodni zabt etgaç (1258), B. Ozarbayjonni Oltin Ördaga qöşib oliş maqsadida hulokuiylarta qarşi kuraş boşlagan, bu borada u öziga ittifoqçi izlab Misr sultoni Beybars b-n yaqin diplomatik aloqalar örnatgan. 1264 y. B. Hulokuxonga qarşi qöşin tortib, uni Kura daryosi sohilida mağlub etgan, ammo 1265 y. Ozarbayjonga yana yuriş qilganda tösatdan vafot etgan. B. hukmronligi davrida Oltin Örda aholisi islom diniga kiritila boşlagan, ikkinçi poytaxt —' Saroy Berka qurilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕРКАХОН (рус солномаларида — Беркай) (12091266) Олтин Ўрда хони (1255—66). Чингизхоннинг набираси, Жўжихоннинг учинчи уғли, Ботухоннинг укаси. Б. уз давлатининг ҳарбийиқтисодий қудратини ошириш учун ҳунармандчилик ва савдо-сотиқни ривожлантиришга катта аҳамият берган, шу мақсадда у 1257 й. босқоқлик ҳарбийсиёсий ташкилотини тузиб, унинг воситаси б-н Олтин Ўрдага тобе ерларда, жумладан Русда маҳаллий ҳокимият устидан назорат ўрнатган, аҳолини ялпи рўйхатга олиб, солиқ ундириш системасини тартибга солган. Муғуллар Эронни босиб олиб, Бағдодни забт этгач (1258), Б. Озарбайжонни Олтин Ўрдага қўшиб олиш мақсадида ҳулокуийларта қарши кураш бошлаган, бу борада у ўзига иттифоқчи излаб Миср султони Бейбарс б-н яқин дипломатик алоқалар ўрнатган. 1264 й. Б. Ҳулокухонга қарши қўшин тортиб, уни Кура дарёси соҳилида мағлуб этган, аммо 1265 й. Озарбайжонга яна юриш қилганда тўсатдан вафот этган. Б. ҳукмронлиги даврида Олтин Ўрда аҳолиси ислом динига киритила бошлаган, иккинчи пойтахт —’ Сарой Берка қурилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.