Bernulli

Bernulli (Bernoulli) — şveysariyalik olimlar oilasi. Jahonga 11 olim yetkazib bergan. Fanga salmoqli hissa qöşgan vakillari: 1) Yakob B. (1654— 1705) — matematik, Bazel un-ti prof. (1687). Ukasi Iogann B. b-n birga variatsion hisobga asos solgan. Uning nomi b-n ataluvçi ehtimollar nazariyasi teoremasini isbot qilgan. Fizika sohasida ham tadqiqotlar olib bor gai; 2) Iogann B. (1667—1748) — matematik, Bazel un-ti prof. (1705), Peterburg FA faxriy a'zosi. Differensial va integral hisobni yaratişda faol qatnaşib, uni birinçi marta izçil bayon qilgan. Differensial tenglamalarni yeçiş usullarini ham işlab çiqqan. I. B. geodezik çiziqlar haqidagi klassik masalani ta'riflagan va ularning uziga xos geometrik xossasini topgan, keyinçalik ularning differensial tenglamalarini xam çiqargan. Mexanikada ham yirik kaşfiyotlari bor (zarb nazariyasi, jismning tösiqli muhitdagi harakati, muvozalatning analitik qoidasi); 3) Daniil B. (1700—82) — Iogann B.ning öğli, mat. va mexanika b-n şugullangan. Peterburg FA faxriy a'zosi. Algebraik tenglamalarni qaytma qatorlar yordamida yeçiş usulini işlab çiqqan, xususiy hosilali diffenensial tenglamani yeçiş uçun trigonometrik qatorlarni qöllagan (q. Furye qatorlari). Ideal suyukdiklar turğun harakatining asosiy tenglamasi uning nomi b-n ataladi. U Parij FAning mat. va fizikadan eng yaxşi asarlar uçun beriladigan mukofoti b-n 10 marta taqdirlangan.