Bertlo
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 262-b. — ziyouz.com
Bertlo BERTLO, Vertelo (Berthelot) Pyer Ejen Marselen (1827.25.10—Parij 1907.18.3)—fransuz kimyogari va jamoat arbobi. Termokimyo asosçilaridan biri. Glitserin b-n yoğ kislotalaridan tabiiy yoğlarga yaqin birikmalarni sintez qilgan. Glitserinning uç atomli spirt ekanligini, etilendan sulfat kislota iştirokida etil spirt oliş mumkinligini isbotlagan (1854), B. oddiy uglevodorodlardan metan, etilen, atsetilen, benzol va b.ni sintez qilgan. 1867 y.da vodorod yodid b-n organik moddalarni kaytarişning umumiy usulini işlab çiqqan. B. yoqilğilarning issiqlik beriş qobiliyatini ölçaş uçun kalorimetrik bombani ixtiro qilgan. B. 1861—63 y.larda fransuz kimyogari L. Pean de SenJil b-n hamkorlikda spirt va kislotalardan murakkab efir hosil böliş tezligi ustida işlar olib borib, kimyoviy kinetikata muhim hissa qöşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕРТЛО, Вертело (Berthelot) Пьер Эжен Марселен (1827.25.10—Париж 1907.18.3)—француз кимёгари ва жамоат арбоби. Термокимё асосчиларидан бири. Глицерин б-н ёғ кислоталаридан табиий ёғларга яқин бирикмаларни синтез қилган. Глицериннинг уч атомли спирт эканлигини, этилендан сульфат кислота иштирокида этил спирт олиш мумкинлигини исботлаган (1854), Б. оддий углеводородлардан метан, этилен, ацетилен, бензол ва б.ни синтез қилган. 1867 й.да водород йодид б-н органик моддаларни кайтаришнинг умумий усулини ишлаб чиққан. Б. ёқилғиларнинг иссиқлик бериш қобилиятини ўлчаш учун калориметрик бомбани ихтиро қилган. Б. 1861—63 й.ларда француз кимёгари Л. Пеан де СенЖиль б-н ҳамкорликда спирт ва кислоталардан мураккаб эфир ҳосил бўлиш тезлиги устида ишлар олиб бориб, кимёвий кинетиката муҳим ҳисса қўшган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.