Beşmöylovdorlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288–289-b. — ziyouz.com
Beşmöylovdorlar B Ye Ş M Ö Y L O V D O R L A R , t i l ç a s i m o n l a r (Pentastomida,Lingualida)— parazit umurtqasiz hayvonlar sinfi. Böğimoyoqlilar tipining xelitseralilar kenja tipiga qöşimça sinf sifatida kiritiladi. 70 dan ortiq turi ma'lum. Asosan tropik mamlakatlarda tarqalgan. Tana şakli çuvalçangsimon yoki tilçasimon, xitin b-n qoplangan, böğimsiz oldingi kalta va böğimli keyingi uzun bölimlardan iborat. Tanasining oldingi bölimida oğzi, ikki juft tikansimon içaklari (yaqingaça möylovlar deb atalgan) va uzun keyingi bölimining oxirida çiqariş teşigi böladi. Içagi naysimon, nafas oliş va qon aylaniş organlari bölmaydi. Ayrim jinsli. Voyaga yetgan davrida turli sudralib yuruvçilar va sut emizuvçilarning öpkasida va nafas yöllarida parazitlik qiladi. Keng tarqalgan turlaridan biri— burun B. (erkagining uz. 2 sm, urğoçisi 8—13 sm) voyaga yetgan davrida it, böri va tulkilarning burun böşliğida parazitlik qiladi. Oziq b-n ötxör sut emizuvçilar (koramol, qöy, eçki va b.) içagiga tuşgan tuxumdan çiqqan liçinkalar içak atrofidagi limfa bezlari, jigar va öpkada parazitlik qiladi. Asosiy xöjayinlari oraliq xöjayini zararlagan organlarni yeb parazitni yuqtiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Б Е Ш М Ў Й Л О В Д О Р Л А Р , т и л ч а с и м о н л а р (Pentastomida,Lingualida)— паразит умуртқасиз ҳайвонлар синфи. Бўғимоёқлилар типининг хелицералилар кенжа типига қўшимча синф сифатида киритилади. 70 дан ортиқ тури маълум. Асосан тропик мамлакатларда тарқалган. Тана шакли чувалчангсимон ёки тилчасимон, хитин б-н қопланган, бўғимсиз олдинги калта ва бўғимли кейинги узун бўлимлардан иборат. Танасининг олдинги бўлимида оғзи, икки жуфт тикансимон ичаклари (яқингача мўйловлар деб аталган) ва узун кейинги бўлимининг охирида чиқариш тешиги бўлади. Ичаги найсимон, нафас олиш ва қон айланиш органлари бўлмайди. Айрим жинсли. Вояга етган даврида турли судралиб юрувчилар ва сут эмизувчиларнинг ўпкасида ва нафас йўлларида паразитлик қилади. Кенг тарқалган турларидан бири— бурун Б. (эркагининг уз. 2 см, урғочиси 8—13 см) вояга етган даврида ит, бўри ва тулкиларнинг бурун бўшлиғида паразитлик қилади. Озиқ б-н ўтхўр сут эмизувчилар (корамол, қўй, эчки ва б.) ичагига тушган тухумдан чиққан личинкалар ичак атрофидаги лимфа безлари, жигар ва ўпкада паразитлик қилади. Асосий хўжайинлари оралиқ хўжайини зарарлаган органларни еб паразитни юқтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.