Bessemer jarayoni
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275-b. — ziyouz.com
Bessemer jarayoni BESSEMER JARAYONI, çöyanni bessemerlaş—yoqilği işlatmay suyuq çöyandan pölat oliş usuli. Ingliz ixtiroçisi G. Bessemer taklif kalgan (1856). Kislota asosidagi ötga çidamli ğiştdai terilgan konverter (bessemer konverteri)da amalga oşiriladi. Konverterni gorizontal vaziyatga keltirib, unga suyuq çöyan quyiladi, söngra ostidagi teşikdan havo haydalib, bosimi astasekin orttira boriladi. Konverter vertikal vaziyatga kelganda bosim 2—2,5 at ga yetkaziladi. Suyuq çöyan qatlamidan havo ötib, çöyandagi qöşimçalar (kremniy, marganets, uglerod) oksidlanadi va ança issiqlik ajraladi, natijada metalldagi qöşimçalar kamayadi va tra kötariladi. Konverterdagi metall t-rasini va kimyoviy tarkibini özgartirib, reaksiyalarni boşqarib turiş mumkin. B. j.da pölat 3 bosqiçda olinadi. B. j. 15—20 min. davom etadi. Maxsus ruda kerakligi, kislorodkonverter jarayoni taraqqiy etişi b-n B. j. avvalgi amaliy ahamiyatini yöqotgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕССЕМЕР ЖАРАЁНИ, чўянни бессемерлаш—ёқилғи ишлатмай суюқ чўяндан пўлат олиш усули. Инглиз ихтирочиси Г. Бессемер таклиф калган (1856). Кислота асосидаги ўтга чидамли ғиштдаи терилган конвертер (бессемер конвертери)да амалга оширилади. Конвертерни горизонтал вазиятга келтириб, унга суюқ чўян қуйилади, сўнгра остидаги тешикдан ҳаво ҳайдалиб, босими астасекин орттира борилади. Конвертер вертикал вазиятга келганда босим 2—2,5 ат га етказилади. Суюқ чўян қатламидан ҳаво ўтиб, чўяндаги қўшимчалар (кремний, марганец, углерод) оксидланади ва анча иссиқлик ажралади, натижада металлдаги қўшимчалар камаяди ва тра кўтарилади. Конвертердаги металл т-расини ва кимёвий таркибини ўзгартириб, реакцияларни бошқариб туриш мумкин. Б. ж.да пўлат 3 босқичда олинади. Б. ж. 15—20 мин. давом этади. Махсус руда кераклиги, кислородконвертер жараёни тараққий этиши б-н Б. ж. аввалги амалий аҳамиятини йўқотган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.