Betaspektrometrlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 279-b. — ziyouz.com
Betaspektrometrlar B Ye T A S P Ye K T R O M Ye T RL A R — yadrolarning betayemirilişi va gammanurlarning içki konversiyasn natijasida ajralib çiqqan elektron va pozitronlar energiyasi (energetik spektri)ni tahlil qilişda işlatiladigan asboblar. B.s. ikkilamçi elektronlar (tepki elektronlar, fotoelektronlar, elektronpozitron jufti) hosil qiladiganunurlarni tekşirişda ham işlatiladi. Işlaş tarzi zaryadli zarralarning elektr va magnit maydoni ta'sirida oğişiga asoslangan. B.yeda energiya manbai sifatida yupqa radioaktiv slyuda yoki alyuminiy zarqoğoz işlatiladi; energiyani fotoplastinka yoki hisoblagiç (detektor)larda qayd etiladi. B.s.ni işga tuşirişdan oldin rostlanadi. B.s.ning xillari köp. Magnitli B.s. köproq işlatiladi; ularda elektronlar (zarralar) dastasini fokuslaş 1rasmda körsatilgan. S manbadan çiqqan bir xil impulyeli zarralar bir jinsli böylama magnit maydonida yarim aylana uzunligiga teng yöl bosib, x öqida bir nuqtaga fokuslanadi. B.s.ning ajrata oliş qobiliyatini yaxşilaş uçun bir jinslimas magnit maydonidan foydalaniladi; bu esa qö ş fokuslaş ham deyiladi. Böylama magnit maydoni bir jinsli B.s. keng tarqalgan, bunda magnit maydoni ğaltak (solenoid) içida hosil qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Б Е Т А С П Е К Т Р О М Е Т РЛ А Р — ядроларнинг бетаемирилиши ва гамманурларнинг ички конверсиясн натижасида ажралиб чиққан электрон ва позитронлар энергияси (энергетик спектри)ни таҳлил қилишда ишлатиладиган асбоблар. Б.с. иккиламчи электронлар (тепки электронлар, фотоэлектронлар, электронпозитрон жуфти) ҳосил қиладиганунурларни текширишда ҳам ишлатилади. Ишлаш тарзи зарядли зарраларнинг электр ва магнит майдони таъсирида оғишига асосланган. Б.еда энергия манбаи сифатида юпқа радиоактив слюда ёки алюминий зарқоғоз ишлатилади; энергияни фотопластинка ёки ҳисоблагич (детектор)ларда қайд этилади. Б.с.ни ишга туширишдан олдин ростланади. Б.с.нинг хиллари кўп. Магнитли Б.с. кўпроқ ишлатилади; уларда электронлар (зарралар) дастасини фокуслаш 1расмда кўрсатилган. S манбадан чиққан бир хил импульели зарралар бир жинсли бўйлама магнит майдонида ярим айлана узунлигига тенг йўл босиб, х ўқида бир нуқтага фокусланади. Б.с.нинг ажрата олиш қобилиятини яхшилаш учун бир жинслимас магнит майдонидан фойдаланилади; бу эса қў ш фокуслаш ҳам дейилади. Бўйлама магнит майдони бир жинсли Б.с. кенг тарқалган, бунда магнит майдони ғалтак (соленоид) ичида ҳосил қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.