Betatron
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 280–281-b. — ziyouz.com
Betatron — elektronlarning induksion tezlatgiçi. Oddiy transformatorga uxşab tokka ulanadi, ikkilamçi ğaltak urnida «teşik kulça» şaklidagi vakuum kamerasi joylaşgan. Vakuum kamerasida elektronlar manbai—injektor örnatilgan (rasm). Vakuum kamerada injektordan çiqqan elektronlar aylana (Ğ•„ radiusli) böylab harakatlanganda elektr maydon ta'sirida impulsi ortadi. B.da elektronlar energiyasini 300 MeV gaça orttiriş mumkin. B.da hosil qilingan tezlanişdan köpinça sinxrotronlarda elektronlar energiyasini 2—5 MeV gaça yetkazişda foydalaniladi. Sinxrotronlarda orbita radiusi tezlikka mutanosib özgarganidan kamera ölçamlari ortiqça kattalaşmasligi uçun elektronlarni B. rejimida tezlatiş maqsadga muvofiq. B. yordamida jismlar tarkibidagi elementlar tahlil qilinadi.
Tezlatilgan elektronlar yoki gammanurlaniş yadro fizikasida, i. t. işlarida, tibbiyotda nurlaniş terapiyasi va taşhis (diagnostika)da, texnikada, defektoskopiya maqsadlarida işlatiladi. Keyingi vaqtlarda katta energiyaga ega bölgan elektronlarni keskin sekinlaştirib olinadigan gammanurlanişdan moddalardagi juda oz miqdordagi «begona» birikmalarni radioaktivlaş yöli b-n tahlil qilişda muvaffaqiyatli foydalanilmoqda. Ayniqsa, 25 MeV energiyaga ega bölgan elektron tezlatgiçlar bunday işlarda ança qöl kelmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕТАТРОН — электронларнинг индукцион тезлатгичи. Оддий трансформаторга ухшаб токка уланади, иккиламчи ғалтак урнида «тешик кулча» шаклидаги вакуум камераси жойлашган. Вакуум камерасида электронлар манбаи—инжектор ўрнатилган (расм). Вакуум камерада инжектордан чиққан электронлар айлана (Ғ•„ радиусли) бўйлаб ҳаракатланганда электр майдон таъсирида импульси ортади. Б.да электронлар энергиясини 300 МэВ гача орттириш мумкин. Б.да ҳосил қилинган тезланишдан кўпинча синхротронларда электронлар энергиясини 2—5 МэВ гача етказишда фойдаланилади. Синхротронларда орбита радиуси тезликка мутаносиб ўзгарганидан камера ўлчамлари ортиқча катталашмаслиги учун электронларни Б. режимида тезлатиш мақсадга мувофиқ. Б. ёрдамида жисмлар таркибидаги элементлар таҳлил қилинади.
Тезлатилган электронлар ёки гамманурланиш ядро физикасида, и. т. ишларида, тиббиётда нурланиш терапияси ва ташҳис (диагностика)да, техникада, дефектоскопия мақсадларида ишлатилади. Кейинги вақтларда катта энергияга эга бўлган электронларни кескин секинлаштириб олинадиган гамманурланишдан моддалардаги жуда оз миқдордаги «бегона» бирикмаларни радиоактивлаш йўли б-н таҳлил қилишда муваффақиятли фойдаланилмоқда. Айниқса, 25 МэВ энергияга эга бўлган электрон тезлатгичлар бундай ишларда анча қўл келмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.