Bid'at
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 308-b. — ziyouz.com
Bid'at (arab.— yangilik kiritmoq, yangitdan yaratmoq) — noma'qul yangilik; din aqidalariga xilof yangilik. Dastlab xalifa Usmon (hukmronlik yillari 644—656)dan norozi odamlar, asosan şialar va xorijiylar uni Muhammad(sav) sözlari va amallariga zid yangiliklar kiritganlikda, B.da ayblaganlar. Keyinroq islom dunyosida diniyğoyaviy ixtiloflar va bahslar avj olgan paytda B. tuşunçasi «notöğri yoki xato tasavvur», «yangliş fikr» degan ma'nolarni kasb etdi. B.ga nimani kiritişning aniq çegarasi bölmagan. Muayyan amal bir fiqhiy mazhab vakillari tomonidan «nojoyiz yangilik», ya'ni islom ahkomlariga xilof iş deb baholansa, boşqa mazhab tarafdorlari uni Qur'on va sunnaga muvofiq keladigan «haq yöl» deb bilganlar. Bu xildagi bahslar hamon uçrab turadi. Aytaylik, Imom A'zam mazhabiga köra, otabobolar mozorlarini ziyorat kiliş, olamdan ötgan ajdodlar ruhi poklariga duoi fotiha savob iş sanaladi va şunga rioya qilib kelinadi. Ammo^nbaliyamazhabining vaxxobiypik oqimi vakillari bularni asossiz ravişda B. deb hisoblaydilar. Şundan foydalanib odamlarni yöldan urmoqçi, jamiyatda beqarorlik vujudga keltirmoqçi böladilar.
B. bema'ni ran, safsata ma'nolarini ham anglatgan. Adabiyotda B. — xurofot, uydirma ma'nolarida keng işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИДЪАТ (араб.— янгилик киритмоқ, янгитдан яратмоқ) — номаъқул янгилик; дин ақидаларига хилоф янгилик. Дастлаб халифа Усмон (ҳукмронлик йиллари 644—656)дан норози одамлар, асосан шиалар ва хорижийлар уни Муҳаммад(сав) сўзлари ва амалларига зид янгиликлар киритганликда, Б.да айблаганлар. Кейинроқ ислом дунёсида динийғоявий ихтилофлар ва баҳслар авж олган пайтда Б. тушунчаси «нотўғри ёки хато тасаввур», «янглиш фикр» деган маъноларни касб этди. Б.га нимани киритишнинг аниқ чегараси бўлмаган. Муайян амал бир фиқҳий мазҳаб вакиллари томонидан «ножойиз янгилик», яъни ислом аҳкомларига хилоф иш деб баҳоланса, бошқа мазҳаб тарафдорлари уни Қуръон ва суннага мувофиқ келадиган «ҳақ йўл» деб билганлар. Бу хилдаги баҳслар ҳамон учраб туради. Айтайлик, Имом Аъзам мазҳабига кўра, отабоболар мозорларини зиёрат килиш, оламдан ўтган аждодлар руҳи покларига дуои фотиҳа савоб иш саналади ва шунга риоя қилиб келинади. Аммо^нбалиямазҳабининг ваххобийпик оқими вакиллари буларни асоссиз равишда Б. деб ҳисоблайдилар. Шундан фойдаланиб одамларни йўлдан урмоқчи, жамиятда беқарорлик вужудга келтирмоқчи бўладилар.
Б. бемаъни ran, сафсата маъноларини ҳам англатган. Адабиётда Б. — хурофот, уйдирма маъноларида кенг ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.