Bihistun kitobalari
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 396-b. — ziyouz.com
Bihistun kitobalari KITOBALARI, Besutun katibalari — Doro topşiriğiga muvofiq Hamadon viloyatidagi Kirmon ş. yaqinida qoyaga bitilgan yozuv va tasvirlar. U bitta katta va bir neça mayda kitobalardan iborat. B.(B.)k. mixxat b-n qad. forsiy, elamiy hamda bobuliy yozuvda bitilgan. B.(B.) k.ni şarqşunos G. Raulinson örganib, köçirib, tarjima qilgaç, ilm olamiga ma'lum böldi (1845—47). Şundan söng Şarqning qad. boşqa mixxatlarini öqiş uçun kalit vujudga keldi.
B.(B.)k.da axomaniylar sulolasining şoxi Kir II vafotidan keyingi tarixiy voqealar bayon etiladi. Doro I taxtni egallagandan sung unga qarşi isyon kötariladi. Doro ularni qattiqqöllik b-n bostiradi. Ana şu ğalabalari şarafiga u toş yunuvçilarga yozuv va tasvir yaratişni buyuradi. Tasvirda qad. suğdlar, massagetlar, şak va b. elatlarning madaniyati, kiyimkeçagi, yuz tuzilişi, turmuş tarzi haqida qimmatli ma'lumotlar mavjud. Bitik Doro tilidan bayon etilgan, bunda axomaniylargaça utgan uning barça ajdodlari sanab utiladi. Fors, Elam, Bobil, Aşşur, Misr, Lidiya va Amu buyidagi yurtlar nomi keltiriladi. Axomaniylar tasarrufidagi töqqiz şaharda kötarilgan isyon tafeiloti bayon etiladi. B.(B.)k. Yaqin va Örta Şarqxamda Movarounnahr xalqlari tarixi, madaniyati, etn.si, yozuv tarixini örganişda noyob yodgorliqdir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИҲИСТУН (БИҲИШТУН) КИТОБАЛАРИ, Бесутун катибалари — Доро топшириғига мувофиқ Ҳамадон вилоятидаги Кирмон ш. яқинида қояга битилган ёзув ва тасвирлар. У битта катта ва бир неча майда китобалардан иборат. Б.(Б.)к. миххат б-н қад. форсий, эламий ҳамда бобулий ёзувда битилган. Б.(Б.) к.ни шарқшунос Г. Раулинсон ўрганиб, кўчириб, таржима қилгач, илм оламига маълум бўлди (1845—47). Шундан сўнг Шарқнинг қад. бошқа миххатларини ўқиш учун калит вужудга келди.
Б.(Б.)к.да ахоманийлар сулоласининг шохи Кир II вафотидан кейинги тарихий воқеалар баён этилади. Доро I тахтни эгаллагандан сунг унга қарши исён кўтарилади. Доро уларни қаттиққўллик б-н бостиради. Ана шу ғалабалари шарафига у тош йунувчиларга ёзув ва тасвир яратишни буюради. Тасвирда қад. суғдлар, массагетлар, шак ва б. элатларнинг маданияти, кийимкечаги, юз тузилиши, турмуш тарзи ҳақида қимматли маълумотлар мавжуд. Битик Доро тилидан баён этилган, бунда ахоманийларгача утган унинг барча аждодлари санаб утилади. Форс, Элам, Бобил, Ашшур, Миср, Лидия ва Аму буйидаги юртлар номи келтирилади. Ахоманийлар тасарруфидаги тўққиз шаҳарда кўтарилган исён тафеилоти баён этилади. Б.(Б.)к. Яқин ва Ўрта Шарқхамда Мовароуннаҳр халқлари тарихи, маданияти, этн.си, ёзув тарихини ўрганишда ноёб ёдгорлиқдир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.