Bilaguzuk

Bilaguzuk — ayollarning bilakka taqadigan ziynat buyumi; keng tarkalgan qad. taqinçoklardan. Oltin, kumuş, mis va b. metallardan quyib (quyma B.), bolğalab (yozma yoki yorma B.) işlanadi, jilo beriladi, bosma, çizma, kandakori usulida islimiy, handasiy naqşlar b-n bezatiladi, qimmatbaho toşlar kadaladi, ba'zan bezakda yozuv (mas, arab yozuvi) ham uçraydi. B. ingiçka va keng (qalin) şaklli bölib, tuzilişiga köra ikki — oçiq (uçlari oçiq qolib tutaşmagan) va berk (yaxlit, ikki tabaqali oşiqmoşikli) turi farklanadi. Özbekiston hududidan topilgan arxeologik qazilmalar B.ning juda qad.ligini körsatadi, ikki nayzani özaro aylantirib işlangan oçiq B. kögtlab topilgan. B. uçlari hayvon (mas, ilon, buka, baqa va b.) boşi körinişida bölgan, davrlar ötişi b-n u özining dastlabki xususiyati (ilohiy ma'no) ni yöqotib, faqat bezak vazifasini saklab qolgan. Berk B. yaxlit, ikki tabaqali (oçiladigan yoki egiluvçan oşiqmoşikli qilib tayyorlangan, özaro ignaga öxşaş ustun — «kalitça» b-n mahkamlangan, «kalitça» B.ka kalta zanjir b-n biriktirilgan) yoki kiçik tabaqaeşikçali qilib işlangan. Bezaklari soddadan tortib to murakkab naqşli öta haşamdor, ba'zan toş va şişa közlar kddalgan. Xorazm B.i kuyma usulida quyuq gullar hosil kilib tayyorlangan, toşkentlik va buxorolik ustalar bezakda sir (emal) dan ham foydalangan. Munçokli B. ham qadimdan mavjud bölgan. 19-a.da turli şaklli B.lar tayyorlangan. Xorazmda yaxlit B., Buxoro — Samarqandda şabaka — panjarali B., Toşkent — Farğona vodiysida qoraytirib işlangan öyma naqşli yengil B. taqiş rasm bölgan. Marjonlardan şoda qilib tayyorlangani «punça» deb atalgan, odatda çaqaloq (sörğiçli B.) va kuzçalar bilagiga taqilgan.

B. Toşkent zargarlik z-dida va xalq amaliy san'ati ustalari tomonidan tayyorlanadi.

Dilera Faxretdinova.