Bilakuzuklar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 315-b. — ziyouz.com
Bilakuzuklar BILAKUZUKLAR, ilonquyruqlar (Ablepharus) — ssinklar oilasiga mansub kaltakesaklar urugi. 32 taga yaqin turi bor. Jan.Ğarbiy Osiyo, Yevropa, Afrika, Avstraliya va Tinç okeani o.larida tarqalgan. Böyi 11 sm ga yaqin. Özbekistonda Osiyo B. (A. brandti), Markaziy va jan. hududlarda çöl B. (A. deserti), deyarli hamma joylarda va Toşkent viloyatining togli hududlarida oloy B. (A. alaicus) tarqalgan. B.ning oyoqlari zaif, 2 — 5 barmokli. Tanasi köpinça töq kulrang, ikki yonida qoramtir yöllari böladi. Ana şuning uçun bilakuzuklar deb ataladi. Daşt, çöl, toğ va örmonlarda yaşaydi, tez harakat qiladi. Kalin ötlar orasida qisqa oyoqlarini bağriga bosib, ilonga öxşab yurgani uçun ilonquyruq deb ham ataladi. B. xavf tuğilganida toşlar orasiga, kovaklarga yoki boşqa hayvonlar uyalariga yaşirinadi. Köp turlari tuxum qöyadi. Baland toğlarda yaşaydigan turlari tirik tuğadi. B. turli haşarotlarni qirib, foyda keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИЛАКУЗУКЛАР, илонқуйруқлар (Ablepharus) — сцинклар оиласига мансуб калтакесаклар уруги. 32 тага яқин тури бор. Жан.Ғарбий Осиё, Европа, Африка, Австралия ва Тинч океани о.ларида тарқалган. Бўйи 11 см га яқин. Ўзбекистонда Осиё Б. (А. brandti), Марказий ва жан. ҳудудларда чўл Б. (A. deserti), деярли ҳамма жойларда ва Тошкент вилоятининг тогли ҳудудларида олой Б. (A. alaicus) тарқалган. Б.нинг оёқлари заиф, 2 — 5 бармокли. Танаси кўпинча тўқ кулранг, икки ёнида қорамтир йўллари бўлади. Ана шунинг учун билакузуклар деб аталади. Дашт, чўл, тоғ ва ўрмонларда яшайди, тез ҳаракат қилади. Калин ўтлар орасида қисқа оёқларини бағрига босиб, илонга ўхшаб юргани учун илонқуйруқ деб ҳам аталади. Б. хавф туғилганида тошлар орасига, ковакларга ёки бошқа ҳайвонлар уяларига яширинади. Кўп турлари тухум қўяди. Баланд тоғларда яшайдиган турлари тирик туғади. Б. турли ҳашаротларни қириб, фойда келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.