Bilim

Bilim — kişilarning tabiat va jamiyat hodisalari haqida hosil qilgan ma'lumotlari; voqelikning inson tafakkurida aks etişi. Kundalik tasavvurimizda nimaning nima ekanligiga işonsak va bu işonçimiz biz odatlangan voqea va hodisalarga (qoidalarga) zid kelmasa bunday işonç B. hisoblanadi. Voqelik haqidagi bilgan ma'lumotlarimiz B. darajasiga kötarilişi uçun quyidagi şartlarni qanoatlantirişi lozim: birinçidan, bu ma'lumotlarning voqelikka mutanosibligi; ikkinçidan, yetarli darajada işonarli bölişi; uçinçidan, bu ma'lumotlar dalillar b-n asoslangan bölişi lozim. Uçala şart birgalikda mavjud ma'lumotlarni B. darajasiga olib çiqadi. Inson ijtimoiy taraqqiyot jarayonida bilmasliqdan bilişga, mavhum B.lardan mukammal va aniq B.lar hosil qiliş tomon boradi. Kişining moddiy dunyo töğrisidagi B.i nisbiydir, u doimo rivojlanib boradi. B. kundalik tajriba, kuzatiş orqali töplanadi. B.larni tadqiqetuvçi ta'limot — epistemologiyada perseptiv (hissiy), hayotiy — kundalik (soğlom akl) va ilmiy B. şakllari ajratib körsatiladi. Ilmiy adabiyotlarda B.larning ilmiy va ilmdan taşqari şakllari ham farq qilinadi. Ilmdan taşqari B.larga madaniyat, adabiyot, san'at, mifologiya, din va ş.k. sohalarga oid B.lar kiradi. Odatdagi fan sohalarida tadqiq etiladigan B.lar ekzoterik (közga taşlanuvçan) B.lar deb atalsa, astrologiya, va ş.k. sohalarga oid B.lar ezoterik (pinhoniy) B.lar deyiladi. Ekzoterik B.lar ilmfan qoidalariga zid kelmaydigan bölsa, ezoterik B.lar bunday qoidalarga zid kelişi mumkin.

Baxtiyor Törayev.