Bilqis
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 320–321-b. — ziyouz.com
Bilqis — Qur'onda tilga olingan Sabo yurtining podşohi (malikasi). Injilda Savro podşosi sifatida bayon etiladi. Qur'onda Sulaymonptğambarning uluğvorligini ta'riflovçi hikoyalardan birida keltirilişiça, hudhud quşi podşoga Sabo mamlakatiga borganligini va u yerda «hamma narsa ato etilgan» xotin hukmronlik qilayotganligini, ammo butun xalqi b-n şaytonga aldanib, Allohga emas, Quyoşga siğinayotganligini aytadi. Sulaymon şu quş orqali malikaga maktub yöllab, unga böysunişni buyuradi. B. öz yaqinlari b-n maslahatlaşib, Sulaymonga katta hadyalar yuboradi. Ammo Sulaymon malikaning elçilari oldida bu hadyalardan jirkanişini aytib, Sabo yurtiga qöşin tortişini e'lon qiladi. Söngra malika Sulaymon huzuriga özi keladi. Sulaymon xizmatida bölgan sehrgar va jinlar köz oçibyumgunça, malikaning taxtini uni oldiga olib kelişadi. Malikani saroyga kiritişganida, saroy sathini «suv tölqinlari sifatida köradi va oyoqlarini töpiğigaça oçadi». Saroyning qadam bosiladigan qismi şaffof billurlardan iboratligini köradi. Alloh hamma işda yorlaqagan Sulaymonning bundam uluğvorligi dalillariga şohid bölgan malika özining gumrohligini tan oladi va Allohga imon keltiradi (Qur'on, «Naml» surasi, 22 — 45-oyatlar).
B. haqidagi rivoyat Habaşiston podşoligi dostonlari jumlasiga kirgan «Kabra nagast» afsonasiga juda öxşaşdir. Undagi malikaning ismi Makeda bölib, u b-n Sulaymon örtasidagi nikohdan tuğilgan farzanddan Habaşiston podşoligi sulolasi boşlanadi. Garçi Arabiston ya.o.dagi Sabo davlatining tarixiy afsonasi töğrisida ran ketayotgan bölsa ham, rivoyatda Yaman voqeligini aks ettiruvçi deyarli heç narsa yöq. Bu afsona Arabistonda emas, ehtimol Eronda vujudga kelganga öxşaydi. Örta asrlarda Yamanda B. haqidagi qissa juda keng yoyilgan edi, 12-a.da hukmronlik qilgan sulayxidlar sulolasidan bölgan asSayyidani tarixçilar Jajji B. deb ataşdi.
Muhammadjon Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИЛҚИС — Қуръонда тилга олинган Сабо юртининг подшоҳи (маликаси). Инжилда Савро подшоси сифатида баён этилади. Қуръонда Сулаймонптғамбарнинг улуғворлигини таърифловчи ҳикоялардан бирида келтирилишича, ҳудҳуд қуши подшога Сабо мамлакатига борганлигини ва у ерда «ҳамма нарса ато этилган» хотин ҳукмронлик қилаётганлигини, аммо бутун халқи б-н шайтонга алданиб, Аллоҳга эмас, Қуёшга сиғинаётганлигини айтади. Сулаймон шу қуш орқали маликага мактуб йўллаб, унга бўйсунишни буюради. Б. ўз яқинлари б-н маслаҳатлашиб, Сулаймонга катта ҳадялар юборади. Аммо Сулаймон маликанинг элчилари олдида бу ҳадялардан жирканишини айтиб, Сабо юртига қўшин тортишини эълон қилади. Сўнгра малика Сулаймон ҳузурига ўзи келади. Сулаймон хизматида бўлган сеҳргар ва жинлар кўз очибюмгунча, маликанинг тахтини уни олдига олиб келишади. Маликани саройга киритишганида, сарой сатҳини «сув тўлқинлари сифатида кўради ва оёқларини тўпиғигача очади». Саройнинг қадам босиладиган қисми шаффоф биллурлардан иборатлигини кўради. Аллоҳ ҳамма ишда ёрлақаган Сулаймоннинг бундам улуғворлиги далилларига шоҳид бўлган малика ўзининг гумроҳлигини тан олади ва Аллоҳга имон келтиради (Қуръон, «Намл» сураси, 22 — 45-оятлар).
Б. ҳақидаги ривоят Ҳабашистон подшолиги достонлари жумласига кирган «Кабра нагаст» афсонасига жуда ўхшашдир. Ундаги маликанинг исми Македа бўлиб, у б-н Сулаймон ўртасидаги никоҳдан туғилган фарзанддан Ҳабашистон подшолиги сулоласи бошланади. Гарчи Арабистон я.о.даги Сабо давлатининг тарихий афсонаси тўғрисида ran кетаётган бўлса ҳам, ривоятда Яман воқелигини акс эттирувчи деярли ҳеч нарса йўқ. Бу афсона Арабистонда эмас, эҳтимол Эронда вужудга келганга ўхшайди. Ўрта асрларда Яманда Б. ҳақидаги қисса жуда кенг ёйилган эди, 12-а.да ҳукмронлик қилган сулайхидлар сулоласидан бўлган асСаййидани тарихчилар Жажжи Б. деб аташди.
Муҳаммаджон Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.