Bimetallizm

Bimetallizm — qiymat ölçovi (qonunlaştirilgap umumiy ekvivalent) vazifasini 2 nodir metall — oltin va kumuş bajaradigan pul tizimi hamda şu ikki metalldan zarb qilingan tangalarning mamlakatda muomalada yurişi. B. 16 — 19-a.larda Ğarbiy Yevropada keng tarqalgan edi. B.ning 2 şakli mavjud bölgan. Bular: 1) oltin tangalar b-n kumuş tangalarning bir-biriga nisbati bozor qiymatiga qarab stixiyali ravişda belgilanadigan parallel valyuta. tizimi; 2) ikki metall qiymatlari örtasidagi nisbat davlat tomonidan belgilanadigan qöş valyuta tizimi. B. şaroitida qoğoz pullar emissiya muassasalari xohişi b-n yo oltinga, yoki kumuşga maydalangan, şuning uçun mamlakatning valyuta zaxirasi 2 metalldan iborat bölgan. Qöqon, Buxoro va Xiva xonliklaridagi pul tizimi B.dan ham murakkabroq bölib, muomalada 2 emas, balki 3 metall: oltin («tilla»), kumuş («tanga») va mis («pul») yurgan. Ularning qiymatlari örtasidagi nisbat iktisodiy va siyosiy sabablar tufayli doimo özgarib turgan. Bu esa tovar-pul munosabatlarini juda qiyinlaştirgan. Zotan B. ham, muomalada 3 metall yurişi ham pulning umumiy yagona muqobil sifatidagi tabiatiga zid edi. Taraqqiy etgan mamlakatlar 19-a. oxirlariga kelib monometallizm (oltin) ga asoslangan pul tizimiga birinketin ötdilar. 20-a.ning 60-y.lar oxiridan qoğoz pullarning oltin ta'minoti bekor qilinişi b-n monometallizm ham öz ahamiyatini yöqotdi.