Biogen elementlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 327-b. — ziyouz.com
Biogen elementlar — organizmlar tarkibida doim böladigan va ularning hayot faoliyatida muhim rol öynaydigan kimyoviy elementlar. Ularga avvalo kislorod, uglerod, vodorod, kalsiy, azot, kaliy, fosfor, magniy, oltingugurt, xlor, natriy, temir kiradi. Analitik kimyo va spektral analiz muvaffaqiyatlari tufayli organizmlar tarkibida juda oz mikdorda böladigan elementlar (mikroelementlar) topilmoqda va ularning biologik roli aniqlanmoqda. Tabiiy şaroitda organizmlarning hujayra va töqimalarida mavjud bölgan barça kimyoviy elementlar muayyan fiziologik rol öynaydi. Organizmlar tarkibidagi elementlarning mikdori şu organizmlar turining xususiyatlariga, muhit, ovqat tarkibiga (jumladan, ösimliklar uçun — tuprokdagi tuzlar konsentratsiyasiga va eruvçanligiga), organizmning ekologik xususiyatlari va b.ga boğliq.
B. e.dan birortasi organizmda yetarli mikdorda bölmasa kasallik röy beradi (biogeokimyoviy endemiyalar), mas, suvda va ovqatda yod yetişmasa, odam buqoq böladi yoki bor yetişmaganda qand lavlagi qora doğli bölib qoladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИОГЕН ЭЛЕМЕНТЛАР — организмлар таркибида доим бўладиган ва уларнинг ҳаёт фаолиятида муҳим роль ўйнайдиган кимёвий элементлар. Уларга аввало кислород, углерод, водород, кальций, азот, калий, фосфор, магний, олтингугурт, хлор, натрий, темир киради. Аналитик кимё ва спектрал анализ муваффақиятлари туфайли организмлар таркибида жуда оз микдорда бўладиган элементлар (микроэлементлар) топилмоқда ва уларнинг биологик роли аниқланмоқда. Табиий шароитда организмларнинг ҳужайра ва тўқималарида мавжуд бўлган барча кимёвий элементлар муайян физиологик роль ўйнайди. Организмлар таркибидаги элементларнинг микдори шу организмлар турининг хусусиятларига, муҳит, овқат таркибига (жумладан, ўсимликлар учун — тупрокдаги тузлар концентрациясига ва эрувчанлигига), организмнинг экологик хусусиятлари ва б.га боғлиқ.
Б. э.дан бирортаси организмда етарли микдорда бўлмаса касаллик рўй беради (биогеокимёвий эндемиялар), мас, сувда ва овқатда йод етишмаса, одам буқоқ бўлади ёки бор етишмаганда қанд лавлаги қора доғли бўлиб қолади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.