Biogeokimyoviy provinsiyalar

Biogeokimyoviy provinsiyalar B I O G Ye O K I M Yo V I Y PROVINSIYALAR — organizmlar tarkibidagi kimyoviy element (birikma) ning mikdoriga köra bir-biridan farqqiladigan oblastlar. B. p.da ayrim kimyoviy elementning kam yoki ortiq bölişi oqibatida ösimliklar va hayvon organizmlarida turli biologik özgarişlar röy beradi. B. p. kiçik maydonni yoki butun qit'ani öz içiga olişi mumkin. B. p.ni Özbekistonda birinçi bölib M. A. Riş örgandi (1960). U Özbekiston hududini uçta katta B. p.ga ajratgan: 1. Avtomorf provinsiya gipsli, qumli çöllar va tog atrofi çala çöllarini öz içiga oladi. Bu provinsiyalarning tuproği tarkibida mikroelementlar mikdori kam böladi. 2. Gidromorf provinsiya — qayirlar, katta dare deltalari va yer osti suvlariga yaqin qiyaliklarni öz içiga oladi. Unda marganets, molibden, bor mikroelementlari töplangan, tuprokda organik elementlar mikdori yetarli böladi. 3. Toğlik va interzonal provinsiyalarga Zarafşon, Turkiston tizmalari va ularning garbiy tarmoklari atrofi kirdsi. Ayrim joylardagi tuproklar molibden, vanadiy, xrom va b. mikroelementlarga boy. Tuprokdagi mis mikdoriga binoan Özbekiston hududi yana 2 katta provinsiyaga bölinadi: 1. Mis kam bulgan provinsiya — bu yerdagi hayvonlar köpinça enzootik ataksiya va dermatit kasalliklariga yöliqadi. Özbekistonda xronik formadagi bu kasalliklarni xalq burang, böriq, belangi, belqurti, boyquş xatlagan, çönqayma deb ataydi. Bu kasallik köpinça qözi va uloklarda uçraydi. 2. Mis mikdori örtaça bölgan provinsiya; bu yerdagi çorva mollari kup kasallanmaydi. Joylarni B. p.ga böliş q. x.da kimyoviy elementlardan ratsional foydalanişda, zootexnikada va b. sohalarda katta ahamiyatga ega.