Biometeorologiya

Biometeorologiya — ekologiyaning bölimi; atmosfera muxitining geofizik va kimyoviy omillari b-n tirik organizmlar örtasidagi bevosita va bavosita aloqalarni hamda iqlim va obhavo b-n tirik organizmlar örtasidagi özaro ta'sirni örganadi. Ösimliklar B.si, hayvonlar B.si va odam B.siga bölinadi. Ösimliklar B.si atrof muhit barça komponentlarining ham tabiiy şaroitlarini, ham odamning ösimliklar olamiga körsatadigan turli xil (q. x. işlab çiqarişi, örmonçilik va ş. k.ga) ta'sirini örganadi (q. Lgroiqlimşunoslik). Hayvonlar B.si atrof muxit b-n organizmlarning (yaşaydigan muhit xususiyatlari b-n boğliq bölgan) holati, rivojlanişi va harakat funksiyalarining namoyon bölişi örtasidagi özaro ta'sirining keng komplekslarini örganadi. Odam uy hayvonlarining yaşaş şaroitlariga muayyan maqsadga muvofiq ta'sir kursatganligidan uy hayvonlari b-n yovvoyi hayvonlar B.si örtasida muhim tafovutlar bor. Odam B.si meteorologik elementlar (tra, namlik, şamol, radiatsiya, atmosfera elektri va b.)ning organizmga ta'sirini, odamlarning atmosfera muhiti uzgarişlariga moslaşuvini, şuningdek turli kasalliklarning paydo bulişida bu özgarişlarning örni va mohiyatini örganadi. B. tabiiy atrof muhitning ta'siridan taşqari inson tomonidan yaratilgan atrof muhit—aholi punktlarida, binolarda va alohida (izolyatsiyalangan) sistema (har xil turdagi berk transport va b.)lardagi muhitning ta'sirini ham örganadi. Organizmning muhit meteorologik va fizik omillari ta'sirida şakllanuvçi issiqlik rejimini örganiş odam B.sining muhim masalalaridan biridir. Odam organizmining issikdik rejimi (holati)ni baholaşda issiqlikni sezişdan (uta sovuq, sovuq, salqin, iliq, issiq, öta issiq va h. k.) olingan ma'lumotlardan taşqari yana obyektiv körsatkiçlar (terlaş miqsori, teri harorati, tomir uriş tezligi, muskul titraşi va b.) ham hisobga olinadi. Issiklik holatini baholaşda turli hisoblaş usullaridan foydalaniladi. Ilmiy asoslangan usullardan biri organizm issiklik balansining tarkibiy qismlarini hisobga olişdir. Fizikaviy modellaş usullari ham qöllaniladi. Kişilarning mehnat qiliş va dam oliş rejimini optimallaştiriş, noqulay obhavo omillarining ta'sirini kamaytiriş maqsadida turli mehnat faoliyati şaroitlarida odamning issiqlik holati xususiyatlariga alohida e'tibor beriladi. Biometeorologik kuzatişlar va hisoblaş ma'lumotlaridan organizmlar uçun optimal yaşaş şaroitlarini ta'minlaşda, mehnatni meyorlaş va b.da keng foydalaniladi (q. Mikroiqlim).

Hamid Abdullayev.