Biopolimerlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 353-b. — ziyouz.com
Biopolimerlar (bio... va polimerlar) — barça tirik organizmlarning hayot faoliyatida muhim rol öynaydigan yuqori molekulali tabiiy birikmalar. Nuklein kislotalar, oqsillar va polisaxaridlarpk öz içiga oladi. Bulardan taşqari, aralaş B. ham bölib, ularga nukleoproteid, glikoproteid, lipoproteid, glikolipid, liposaxarid va b. kiradi. Asosiy B.dan nuklein kislotalar hujayralarda genetik funksiyani bajaradi. Oqsillar hujayralarning eng zarur tarkibiy qismi bölib, bir qator muhim funksiyalarni ötaydi. Oqsilfermentlar hujayralarda röy berayotgan moddalar almaşinuvida kimyoviy reaksiyalarni tartib b-n va zarur tezlikda olib boradi. Muskul oqsillari, mikrob xivçinlari va hujayra vorsinkalari qisqarib, kimyoviy energiyani mexanik işga aylantiradi. Şuning hisobiga organizmlar harakatlanadi. Qon oqsillari kislorod (gemoglobin) nn taşib, organizmni yot oqsillar (uglobulinlar)dan himoya qiladi va qon ivişida iştirok etadi. Polisaxaridlar töqimalar tuzilişida iştirok etib, rezerv B. funksiyasini bajaradi. B.ning tuzilişi—molekulalarning uzok, vaqt davom etgan evolyutsiyasi natijasidir, şuning uçun ular biologik vazifasini töla bajarişga moslaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИОПОЛИМЕРЛАР (био... ва полимерлар) — барча тирик организмларнинг ҳаёт фаолиятида муҳим роль ўйнайдиган юқори молекулали табиий бирикмалар. Нуклеин кислоталар, оқсиллар ва полисахаридларпк ўз ичига олади. Булардан ташқари, аралаш Б. ҳам бўлиб, уларга нуклеопротеид, гликопротеид, липопротеид, гликолипид, липосахарид ва б. киради. Асосий Б.дан нуклеин кислоталар ҳужайраларда генетик функцияни бажаради. Оқсиллар ҳужайраларнинг энг зарур таркибий қисми бўлиб, бир қатор муҳим функцияларни ўтайди. Оқсилферментлар ҳужайраларда рўй бераётган моддалар алмашинувида кимёвий реакцияларни тартиб б-н ва зарур тезликда олиб боради. Мускул оқсиллари, микроб хивчинлари ва ҳужайра ворсинкалари қисқариб, кимёвий энергияни механик ишга айлантиради. Шунинг ҳисобига организмлар ҳаракатланади. Қон оқсиллари кислород (гемоглобин) нн ташиб, организмни ёт оқсиллар (углобулинлар)дан ҳимоя қилади ва қон ивишида иштирок этади. Полисахаридлар тўқималар тузилишида иштирок этиб, резерв Б. функциясини бажаради. Б.нинг тузилиши—молекулаларнинг узок, вақт давом этган эволюцияси натижасидир, шунинг учун улар биологик вазифасини тўла бажаришга мослашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.