Biotelemetriya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 355–356-b. — ziyouz.com
Biotelemetriya BIOTELEMETRIYA, biologik telemetriya (bio..., tele... va ...metriya) — biologik hodisalarni tadqiq etiş va biologik körsatkiçlarni (mas, kosmonavtlar, sportçilarning tomir urişi, qon bosimi, haroratini) masofadan turib ölçaş va tekşiriş usullari majmui. B. tekşirişlarni olis masofadan turib ham (mas, kosmik uçişlarda) yoki örganiladigan obyektning harakati paytida (mas, sport musobaqalari yoki mehnat faoliyati paytida) ötkaziş imkonini beradi. B.da örganilayotgan obyektga (odam va hayvonga) maxsus datçiklar örnatiladi; ulardan çiqayotgan signallar aloqa kanallari orqali qabul punktiga uzatiladi va u yerda qayd etiladi.
Tadqiq etilayotgan jarayon elektrik jarayon bölmasa (mas, yurakning urişi), u elektr signallariga aylantiriladi. Kosmik kemada uçayotgan odam va hayvon organizmining holatini kuzatiş kosmik B. deyiladi. B.da öta mitti radiouzatgiçlar yordamida içki organlarda bölayotgan jarayonlarni örganiş va ularni davolaş mumkin. Buning uçun maxsus datçiklar (radiokapsulalar, elektrodlar) içki a'zolar yoki töqimalarga kiritiladi. B. vositasida hayvonlarning xulqatvorini har xil şaroitda, mas, kuşlar uçayotganida ham örganiş mumkin. B. kosmik biologiya va kosmik tibbiyot, mehnat va sport fiziologiyasida muhim ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИОТЕЛЕМЕТРИЯ, биологик телеметрия (био..., теле... ва ...метрия) — биологик ҳодисаларни тадқиқ этиш ва биологик кўрсаткичларни (мас, космонавтлар, спортчиларнинг томир уриши, қон босими, ҳароратини) масофадан туриб ўлчаш ва текшириш усуллари мажмуи. Б. текширишларни олис масофадан туриб ҳам (мас, космик учишларда) ёки ўрганиладиган объектнинг ҳаракати пайтида (мас, спорт мусобақалари ёки меҳнат фаолияти пайтида) ўтказиш имконини беради. Б.да ўрганилаётган объектга (одам ва ҳайвонга) махсус датчиклар ўрнатилади; улардан чиқаётган сигналлар алоқа каналлари орқали қабул пунктига узатилади ва у ерда қайд этилади.
Тадқиқ этилаётган жараён электрик жараён бўлмаса (мас, юракнинг уриши), у электр сигналларига айлантирилади. Космик кемада учаётган одам ва ҳайвон организмининг ҳолатини кузатиш космик Б. дейилади. Б.да ўта митти радиоузатгичлар ёрдамида ички органларда бўлаётган жараёнларни ўрганиш ва уларни даволаш мумкин. Бунинг учун махсус датчиклар (радиокапсулалар, электродлар) ички аъзолар ёки тўқималарга киритилади. Б. воситасида ҳайвонларнинг хулқатворини ҳар хил шароитда, мас, кушлар учаётганида ҳам ўрганиш мумкин. Б. космик биология ва космик тиббиёт, меҳнат ва спорт физиологиясида муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.