Biotik omillar

Biotik omillar BIOTIK OMILLAR, muhitning biotik omillari — bir yoki har xil turga mansub ösimlik, hayvon va mikroorganizmlar hayot faoliyatining organizmlarga ta'siri majmui. Ayniqsa biotsenoz organizmlari orasidagi munosabatlar juda yaqindan böladi. B. o. har xil turdagi tirik organizmlarning özaro ta'siridan iboratligi b-n muxitning abiotik omimarçdan farq kiladi.

Organizmlarning özaro munosabatlari juda ham xilmaxil. Tirik mavjudotlar boşqa organizmlar uçun oziq manbai bölişi (öt ösimliklar ötxör hayvonlar uçun oziq hisoblanadi, ötxör hayvonlarni esa yirtqiç hayvonlar yeydi), ularning köpayişiga imkon yaratişi (ösimliklarni çanglovçi haşarotlar faoliyati), yaşaş muhiti bölib xizmat qilişi mumkin (mas, ğözaning xavfli kasalligi—viltni hosil qiluvçi patogen zamburuğ uçun ğöza xöjayin ösimlikdir). Raqobat, simbioz (birgalikda yaşaş) va b. ham organizmlar orasidagi munosabatlarga kiradi. Ehtiyojlari bir-biriga öxşaş organizmlar orasida, mas, agar ösimliklarning yoruglik, namlik va muhitning b. şaroitlariga nisbatan talabi bir xil bölsa, raqobat paydo böladi. Simbioz hayvonlar, ösimlik, mikroorganizmlar orasida keng tarqalgan. Mac, dukkakli ösimliklar (beda va b.) azot hosil qiluvçi bakteriyalar b-n birgalikda yaşaydi, bu bakteriyalar ösimliklar hayoti uçun zarur bölgan uglevodlar va b. organik moddalarni ösimliklar ildizidan oladi. B. o. har doim muhitning abiotik omillari ta'siriga uçraydi va öz navbatida unga faol ta'sir etib, uni özgartirib boradi.

Abdukarim Zikiryoyev.