Bir jinsli bölmagan muhitlar optikasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 365–366-b. — ziyouz.com
Bir jinsli bölmagan muhitlar optikasi — optikantt sindiriş körsatkiçi p bir xil bölmay, koordinataga boğliq ravişda özgaradigan, optik jihatdan bir jinsli bölmagan muhitlarda elektromagnit tölqinlarning tarqaliş qonunlarini örganadigan bölimi. Optik bir jinslilik
muhitning sirtida va hajmida buzilişi mumkin. Fizik tabiatidan qat'i nazar, bir jinslilikning buzilişi nurning boşlanğiç tarqaliş yönalişidan oğişiga olib keladi. Turli sindiriş körsatkiçlariga ega muhitlarni ajratuvçi sirtlarda nurning qaytiş va siniş hodisalari yuz beradi. Muhit içidagi sindiriş körsatkiçi muhitnikidan farq qiladigan, mikrohajmli bir jinsli bölmagan joylarda nurning soçilişi kuzatiladi. Bir jinsli bölmagan muhitlarga xira muhitlar kiradi. Bunday muhitlarda bir jinslilik buzilgan joylarning ölçamlari, odatda, yoruğlik tölqin uzunligi X dan katta böladi.
Bir jinsli bölmagan muhitlarga molekulalarning issiklik harakati natijasida kiçik hajmlarda muhit ziçligi fluktuatsiyalari (tebranişlari) hisobiga şu joydagi sindiriş körsatkiçining özgarişlari sodir böladigan muhitlar ham kiradi. Yoruğlikni yutmaydigan dielektrik zarralarda böladigan nurning soçiliş intensivligi (/) X,' ga mutanosib bölib, rzarra ölçamining yoruğlik tölqin uzunligiga nisbatiga boğliq parametr. ÖlçamlariAdan ança kiçik issiklik (ziçlik) fluktuatsiyalari yuz beradigan muhitlarda soçiliş intensivligi 1~X~* (Reley qonuni). Ölçamlari X dan ança katta zarralardagi soçiliş uçun r ning qiymati nolga yaqin va soçiliş intensivligi tölqin uzunligiga boğliq bölmaydi. Bunday hol yoruğlikning tuman va bulutlarda soçilişida kuzatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИР ЖИНСЛИ БЎЛМАГАН МУҲИТЛАР ОПТИКАСИ — оптикантт синдириш кўрсаткичи п бир хил бўлмай, координатага боғлиқ равишда ўзгарадиган, оптик жиҳатдан бир жинсли бўлмаган муҳитларда электромагнит тўлқинларнинг тарқалиш қонунларини ўрганадиган бўлими. Оптик бир жинслилик
муҳитнинг сиртида ва ҳажмида бузилиши мумкин. Физик табиатидан қатъи назар, бир жинслиликнинг бузилиши нурнинг бошланғич тарқалиш йўналишидан оғишига олиб келади. Турли синдириш кўрсаткичларига эга муҳитларни ажратувчи сиртларда нурнинг қайтиш ва синиш ҳодисалари юз беради. Муҳит ичидаги синдириш кўрсаткичи муҳитникидан фарқ қиладиган, микроҳажмли бир жинсли бўлмаган жойларда нурнинг сочилиши кузатилади. Бир жинсли бўлмаган муҳитларга хира муҳитлар киради. Бундай муҳитларда бир жинслилик бузилган жойларнинг ўлчамлари, одатда, ёруғлик тўлқин узунлиги X дан катта бўлади.
Бир жинсли бўлмаган муҳитларга молекулаларнинг иссиклик ҳаракати натижасида кичик ҳажмларда муҳит зичлиги флуктуациялари (тебранишлари) ҳисобига шу жойдаги синдириш кўрсаткичининг ўзгаришлари содир бўладиган муҳитлар ҳам киради. Ёруғликни ютмайдиган диэлектрик зарраларда бўладиган нурнинг сочилиш интенсивлиги (/) X,’ га мутаносиб бўлиб, рзарра ўлчамининг ёруғлик тўлқин узунлигига нисбатига боғлиқ параметр. ЎлчамлариАдан анча кичик иссиклик (зичлик) флуктуациялари юз берадиган муҳитларда сочилиш интенсивлиги 1~Х~* (Рэлей қонуни). Ўлчамлари X дан анча катта зарралардаги сочилиш учун р нинг қиймати нолга яқин ва сочилиш интенсивлиги тўлқин узунлигига боғлиқ бўлмайди. Бундай ҳол ёруғликнинг туман ва булутларда сочилишида кузатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.