Biriktiruvçi töqima
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 369–370-b. — ziyouz.com
Biriktiruvçi töqima — odam va hayvonlarda mezenximaaan rivojlanadigan töqimalar guruhi. Organizmda trofik, himoya, plastik va mexanik funksiyalarni bajaradi. Xususiy, toğay va suyak B.t.lari farq qilinadi. Xususiy B.t. köpinça trofik, himoya va plastik funksiyalarni, toğay B.t. esa mexanik funksiyani bajaradi; u xondroblast va xondrotsitlar, hujayraaro modda hamda kollagen va elastik tolalardan iborat. Xususiy B.t. ziç va ğovak B.t.ga bölinadi. Ğovak B.t. terini muskullarga biriktirib, a'zolar orasini tuldirib turadi, şilliq va seroz pardalarning B.t.li qavatini hosil qiladi. Uning hujayrali tarkibida fibroblastlar, gistiotsitlar makrofaglar, semiz hujayralar — labrotsitlar, plazmatik hujayralar — plazmatsitlar, yoğ hujayralari — lipotsitlar, retikulyar hujayralar, qisqartiruvçi hujayralar — peritsitlar, xromatoforlar, endotelial hujayralar ajratiladi. Ziç B.t. şakllangan va şakllanmagan böladi. Şakllanmagani teri asosini yoki uning tör qavatini taşkil etadi. Şakllangan ziç B.t. tolali tuzilmalarning tartibli joylaşişi b-n ajralib turadi; ba'zi a'zolar (köz oqi, teri, fassiya) da ular örim bölib joylaşsa, boşqalarida (boylamlar, paylarda) parallel joylaşadi. Şakllangan ziç B.t.dan tomirlar, bronxlar va b. tuzilmalar devorini hosil qiladigan elastik töqimalar ham taşkil topadi. Suyak B.t.dan odam va umurtqali hayvonlar skeletk taşkil topadi.
Suyak töqima osteoblastlar, osteotsitlar va osteoklastlardan iborat. Hujayraaro modda kollagen tolalardan tuzilgan bölib, tarkibida köpgina mineral tuzlar bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИРИКТИРУВЧИ ТЎҚИМА — одам ва ҳайвонларда мезенхимааан ривожланадиган тўқималар гуруҳи. Организмда трофик, ҳимоя, пластик ва механик функцияларни бажаради. Хусусий, тоғай ва суяк Б.т.лари фарқ қилинади. Хусусий Б.т. кўпинча трофик, ҳимоя ва пластик функцияларни, тоғай Б.т. эса механик функцияни бажаради; у хондробласт ва хондроцитлар, ҳужайрааро модда ҳамда коллаген ва эластик толалардан иборат. Хусусий Б.т. зич ва ғовак Б.т.га бўлинади. Ғовак Б.т. терини мускулларга бириктириб, аъзолар орасини тулдириб туради, шиллиқ ва сероз пардаларнинг Б.т.ли қаватини ҳосил қилади. Унинг ҳужайрали таркибида фибробластлар, гистиоцитлар макрофаглар, семиз ҳужайралар — лаброцитлар, плазматик ҳужайралар — плазмацитлар, ёғ ҳужайралари — липоцитлар, ретикуляр ҳужайралар, қисқартирувчи ҳужайралар — перицитлар, хроматофорлар, эндотелиал ҳужайралар ажратилади. Зич Б.т. шаклланган ва шаклланмаган бўлади. Шаклланмагани тери асосини ёки унинг тўр қаватини ташкил этади. Шаклланган зич Б.т. толали тузилмаларнинг тартибли жойлашиши б-н ажралиб туради; баъзи аъзолар (кўз оқи, тери, фасция) да улар ўрим бўлиб жойлашса, бошқаларида (бойламлар, пайларда) параллел жойлашади. Шаклланган зич Б.т.дан томирлар, бронхлар ва б. тузилмалар деворини ҳосил қиладиган эластик тўқималар ҳам ташкил топади. Суяк Б.т.дан одам ва умуртқали ҳайвонлар скелетк ташкил топади.
Суяк тўқима остеобластлар, остеоцитлар ва остеокластлардан иборат. Ҳужайрааро модда коллаген толалардан тузилган бўлиб, таркибида кўпгина минерал тузлар бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.