Birinçi signal sistemasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 372-b. — ziyouz.com
Birinçi signal sistemasi — taşqi va içki muhit ta'sirotlari (yoruğlik, tovuş va h. k.) odam hamda hayvonlarning retseptorlarta ta'sir etganda, boş miya katta yarim şarlari pöstloğida hosil böladigan nerv jarayonlari majmui. B. s. s. voqelikni sezgi va tuyğular şaklida bevosita aks ettiradigan asosdir. B. s. s. terminini I. P. Pavlovjoriy etgan (1932). Uning ta'kidlaşiça, hayvonlar köruv, eşituv va b. retseptorlarga ta'sir qiladigan ta'sirotlar tufayligina voqelikni sezib turadi. Odamda bevosita ta'sirotlarni idrok etadigan birinçi signal sistemasi va nutqni idrok etadigan ikkinçi signal sistemasi bor; bu ikkala signal sistemasi sifat jihatidan turliça bulsada, bir-biri b-n çambarças boğlangan, bir butun holda (oliy nerv faoliyati qonuniyatlari asosida) işlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИРИНЧИ СИГНАЛ СИСТЕМАСИ — ташқи ва ички муҳит таъсиротлари (ёруғлик, товуш ва ҳ. к.) одам ҳамда ҳайвонларнинг рецепторларта таъсир этганда, бош мия катта ярим шарлари пўстлоғида ҳосил бўладиган нерв жараёнлари мажмуи. Б. с. с. воқеликни сезги ва туйғулар шаклида бевосита акс эттирадиган асосдир. Б. с. с. терминини И. П. Павловжорий этган (1932). Унинг таъкидлашича, ҳайвонлар кўрув, эшитув ва б. рецепторларга таъсир қиладиган таъсиротлар туфайлигина воқеликни сезиб туради. Одамда бевосита таъсиротларни идрок этадиган биринчи сигнал системаси ва нутқни идрок этадиган иккинчи сигнал системаси бор; бу иккала сигнал системаси сифат жиҳатидан турлича булсада, бир-бири б-н чамбарчас боғланган, бир бутун ҳолда (олий нерв фаолияти қонуниятлари асосида) ишлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.