Birlaşgan millatlar taşkilotining Xavfsizlik Kengaşi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 381-b. — ziyouz.com
Birlaşgan millatlar taşkilotining Xavfsizlik Kengaşi — BMTning asosiy doimiy işlovçi siyosiy organi; BMT Ustavi 24moddasiga binoan xalkaro tinçlik va xavfeizlikni saklab turiş uçun asosiy javobgarlik BMT Xavfsizlik Kengaşi zimmasiga yuklatilgan. BMT Xavfsizlik Kengaşining faoliyat doirasi BMT Ustavi (V—VII boblar) da anik, körsatilgan va davlatlar örtasidagi nizolarni tinç yöl b-n hal etiş sohasida keng vakolatlar berilgan. U xalqaro töqnaşuvlarni yoxud nizolarni keltirib çiqarişi ehgimol tutilgan har qanday nizo yoki holatni tekşiriş vakolatiga, tinçlikka har qanday taxdid va uni har qanday buziş yoki agressiya hollarini aniklaş hamda xalqaro tinçlik va xavfeizlikni saklab qoliş yoxud tiklaş yuzasidan tegişli tadbirlarni belgilaş hamda tavsiyalar beriş huquqiga egadir. BMTga a'zo 15 davlat: 5 doimiy va 10 muvaqqat a'zodan iborat. BMT Ustavi 23moddasiga köra, AQŞ, Buyuk Britaniya, Fransiya, Xitoy va Rossiya BMT Xavfsizligi Kengaşi doimiy a'zolaridir. Muvaqqat a'zolar esa Boş Assambleya tomonidan 2 yillik muddatga saylanadi, uning har bir sessiyasida 5 muvaqqat a'zo qayta saylanişi şart. Muvaqqat a'zolar örni kuyidagiça taqsimlanadi: Osiyo va Afrika davlatlaridan —5 a'zo, Şarqiy Yevropa davlatlaridan— 1 a'zo, Lotin Amerikasi davlatlaridan—2 a'zo, Ğarbiy Yevropa va b. davlatlar (Kanada, Avstraliya, Yangi Zelandiya)dan—2 a'zo. BMT Xavfsizlik Kengaşiga a'zo har bir davlat unda bir vakilga ega böladi.
BMT Xavfsizlik Kengaşi uzluksiz işlaydi, uning majlislari orasidagi tanaffuslar 2 haftadan oşmasligi şart. Mazkur majlislarda davlatlar vakili ingliz tilidagi rasmiy nomi böyiça alifbo tartibida bir oy mobaynida navbatmanavbat raislik qiladi. BMT Xavfsizlik Kengaşi majlislari oçiq böladi; uzrli sabablarga binoan majlis yopiq deb e'lon qilingan hollar bundan mustasno.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИРЛАШГАН МИЛЛАТЛАР ТАШКИЛОТИНИНГ ХАВФСИЗЛИК КЕНГАШИ — БМТнинг асосий доимий ишловчи сиёсий органи; БМТ Устави 24моддасига биноан халкаро тинчлик ва хавфеизликни саклаб туриш учун асосий жавобгарлик БМТ Хавфсизлик Кенгаши зиммасига юклатилган. БМТ Хавфсизлик Кенгашининг фаолият доираси БМТ Устави (V—VII боблар) да аник, кўрсатилган ва давлатлар ўртасидаги низоларни тинч йўл б-н ҳал этиш соҳасида кенг ваколатлар берилган. У халқаро тўқнашувларни ёхуд низоларни келтириб чиқариши эҳгимол тутилган ҳар қандай низо ёки ҳолатни текшириш ваколатига, тинчликка ҳар қандай тахдид ва уни ҳар қандай бузиш ёки агрессия ҳолларини аниклаш ҳамда халқаро тинчлик ва хавфеизликни саклаб қолиш ёхуд тиклаш юзасидан тегишли тадбирларни белгилаш ҳамда тавсиялар бериш ҳуқуқига эгадир. БМТга аъзо 15 давлат: 5 доимий ва 10 муваққат аъзодан иборат. БМТ Устави 23моддасига кўра, АҚШ, Буюк Британия, Франция, Хитой ва Россия БМТ Хавфсизлиги Кенгаши доимий аъзоларидир. Муваққат аъзолар эса Бош Ассамблея томонидан 2 йиллик муддатга сайланади, унинг ҳар бир сессиясида 5 муваққат аъзо қайта сайланиши шарт. Муваққат аъзолар ўрни куйидагича тақсимланади: Осиё ва Африка давлатларидан —5 аъзо, Шарқий Европа давлатларидан— 1 аъзо, Лотин Америкаси давлатларидан—2 аъзо, Ғарбий Европа ва б. давлатлар (Канада, Австралия, Янги Зеландия)дан—2 аъзо. БМТ Хавфсизлик Кенгашига аъзо ҳар бир давлат унда бир вакилга эга бўлади.
БМТ Хавфсизлик Кенгаши узлуксиз ишлайди, унинг мажлислари орасидаги танаффуслар 2 ҳафтадан ошмаслиги шарт. Мазкур мажлисларда давлатлар вакили инглиз тилидаги расмий номи бўйича алифбо тартибида бир ой мобайнида навбатманавбат раислик қилади. БМТ Хавфсизлик Кенгаши мажлислари очиқ бўлади; узрли сабабларга биноан мажлис ёпиқ деб эълон қилинган ҳоллар бундан мустасно.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.