Bissa
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 385–386-b. — ziyouz.com
Bissa BISSA, karetta (Eretmochelus imbrigata) — sudralib yuruvçilar sinfi, toşbaqalar turkumi, dengiz toşbaqalari kenja turkumiga mansub ulkan toşbaqa turi. Ikkita kenja turi ma'lum. Biri — Atlantika okeani va Örta dengizda, ikkyançisi — Tinç va Hind okeanida yaşaydi. Kosasining uz. 80—90 sm. Ustki qalqoni töq qönğir bölib, sariq, töq qizil yoki qizğiş xolxol va çiziqça naqşlari bor. Qorin qalqoni sariq. B.lar mollyuskalar, bögamoyoklilar, assidiyalar va suv ötlari b-n oziqlanadi. Urğoçisi iyun—sent.da urçiydi. Faqat köpayiş davrida suvdan qurukdikka çiqadi va 4 sm ça keladigan 150—200 taça tuxumlarini kimsasiz orollardagi qumga kömib qöyadi. Tuxumlaridan 60 kundan söng yoş toşbaqalar çiqadi. B. har doim bitta joyga tuxum qöyadi. Yoş toşbaqalar kosasini qoplab turgan şoxsimon qalqonçalar bir-birining ustiga çerepitsasimon joylaşgan. Voyaga yetgan B.lar kosasining şoxsimon qalqonlaridan qimmatbaho taroqlar, portsigaralar, qutiçalar va b. buyumlar tayyorlanadi. Göşti va tuxumlari iste'mol qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИССА, каретта (Eretmochelus imbrigata) — судралиб юрувчилар синфи, тошбақалар туркуми, денгиз тошбақалари кенжа туркумига мансуб улкан тошбақа тури. Иккита кенжа тури маълум. Бири — Атлантика океани ва Ўрта денгизда, иккянчиси — Тинч ва Ҳинд океанида яшайди. Косасининг уз. 80—90 см. Устки қалқони тўқ қўнғир бўлиб, сариқ, тўқ қизил ёки қизғиш холхол ва чизиқча нақшлари бор. Қорин қалқони сариқ. Б.лар моллюскалар, бўгамоёклилар, асцидиялар ва сув ўтлари б-н озиқланади. Урғочиси июнь—сент.да урчийди. Фақат кўпайиш даврида сувдан қурукдикка чиқади ва 4 см ча келадиган 150—200 тача тухумларини кимсасиз ороллардаги қумга кўмиб қўяди. Тухумларидан 60 кундан сўнг ёш тошбақалар чиқади. Б. ҳар доим битта жойга тухум қўяди. Ёш тошбақалар косасини қоплаб турган шохсимон қалқончалар бир-бирининг устига черепицасимон жойлашган. Вояга етган Б.лар косасининг шохсимон қалқонларидан қимматбаҳо тароқлар, портсигаралар, қутичалар ва б. буюмлар тайёрланади. Гўшти ва тухумлари истеъмол қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.