Bistomiy
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 387-b. — ziyouz.com
Bistomiy BISTOMIY, Boyazid Tayfur binni Iso Bistomiy (?— Vistom ş. (Eron)— 875) — fors sufiylik oqimining asosçilaridan biri. Tayfuriya sufiylik tariqatining piri. Uning bobosi islomni qabul qilgan zarduştiylardan bölgan, butun umrini asosan Bistomda ötkazgan. Vafotidan keyin uni Sulton alorifin laqabi b-n atay boşladilar. B. ta'limotiga köra, inson zikr holatida özligini unutadi (ğalaba) va xudo işqvdan mast bölib (sukr) butun vujudini histuyğu qamrab oladi, pirovardida u xudo b-n butunlay qöşilib ketadi. Bunday holatni u fano (mavjudlikni yöqotiş) deb atadi va musulmon tarki dunyoçiligining muhim ahamiyatli holati bölgan «sen mendirsan, men esa sendirman» iborasining ta'rifini berdi. Buning ma'nosi şundaki, göyo şaxs özligini tark etib, ilohiylikka singib ketadi va uning sifatlarini qabul qiladi, ilohiylik esa şaxsiyatga aylanadi. Bunday xulosa an'anaviy islom tarafdorlarining aşaddiy qarşidigiga uçradi va uni xulul (xudolik da'vosini qiliş)da aybladilar. B. tasavvufning ayrim tuşunçalarini işlab çiqqan bölsa ham, özining bir butun ilohiy tazimdagi ta'limotini yaratmadi. U ilohiy (lohut) va insoniy (nosut) ruhni bir-biriga biriktirişga harakat qildi, ya'ni ma'naviy va moddiy ibtidoni bir-biriga qöşişga intiddi. B. özidan asar qoldirmagan. Uning ibratli gaplari, nasihatlarini mulozimlari yozib olişgan. Ayrim tasavvuf kişilari B. obröyidan foydalanib özlarining şariatga unçalik töğri kelmaydigan fiqolarini B. fikri deb körsatişga uringanlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИСТОМИЙ, Боязид Тайфур бинни Исо Бистомий (?— Вистом ш. (Эрон)— 875) — форс суфийлик оқимининг асосчиларидан бири. Тайфурия суфийлик тариқатининг пири. Унинг бобоси исломни қабул қилган зардуштийлардан бўлган, бутун умрини асосан Бистомда ўтказган. Вафотидан кейин уни Султон алорифин лақаби б-н атай бошладилар. Б. таълимотига кўра, инсон зикр ҳолатида ўзлигини унутади (ғалаба) ва худо ишқвдан маст бўлиб (сукр) бутун вужудини ҳистуйғу қамраб олади, пировардида у худо б-н бутунлай қўшилиб кетади. Бундай ҳолатни у фано (мавжудликни йўқотиш) деб атади ва мусулмон тарки дунёчилигининг муҳим аҳамиятли ҳолати бўлган «сен мендирсан, мен эса сендирман» иборасининг таърифини берди. Бунинг маъноси шундаки, гўё шахс ўзлигини тарк этиб, илоҳийликка сингиб кетади ва унинг сифатларини қабул қилади, илоҳийлик эса шахсиятга айланади. Бундай хулоса анъанавий ислом тарафдорларининг ашаддий қаршидигига учради ва уни хулул (худолик даъвосини қилиш)да айбладилар. Б. тасаввуфнинг айрим тушунчаларини ишлаб чиққан бўлса ҳам, ўзининг бир бутун илоҳий тазимдаги таълимотини яратмади. У илоҳий (лоҳут) ва инсоний (носут) руҳни бир-бирига бириктиришга ҳаракат қилди, яъни маънавий ва моддий ибтидони бир-бирига қўшишга интидди. Б. ўзидан асар қолдирмаган. Унинг ибратли гаплари, насиҳатларини мулозимлари ёзиб олишган. Айрим тасаввуф кишилари Б. обрўйидан фойдаланиб ўзларининг шариатга унчалик тўғри келмайдиган фиқоларини Б. фикри деб кўрсатишга уринганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.