Bobotoğ
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 422-b. — ziyouz.com
Bobotoğ — Surxondaryo viloyatining şarqidagi toğ tizmasi. Özbekiston va Tojikiston Respublikalari çegarasida, Surxondaryo va Kofarnihon daryolari oraliğida şim. şarqdan jan.ğarbga tomon Amudaryo sohiligaça çözilgan. Uz. kariyb 125 km, eni 30— 40 km. Eng baland çöqqisi — Zarkosa toği, 2290 m. Asosan paleogen va yura davri ohaktoşlari, gil, alevrolit, qumtoşlardan tarkib topgan. B. ning şarqiy yon bağri tik va ensiz, toğ oldi tekisliklari Kofarnihon daryosi terrasalarida joylaşgan. Ğarbiy yon bağri ança yotiq va keng, asosiy qismi past toğlardan iborat. B.ning yon bağirlari köplab quruq soylar b-n parçalangan. Bu yerda karst keng Tarkalgan. Iqlimi quruq va keskin kontinental. Örtaça yillik havo t-rasi toğ etaklarida 16°, örtaça balandliklarda 8—10°. Yillik yoğin miqdori 170 mm dan 350—400 mm gaça. Toğ yon bağirlarida buloqlar, qiş va bahorda tölib oqib, yozda qurib qoladigan soylar bor. Böz va jigarrang toğ tuproqlarida xilmaxil efemer, efemeroid ösimliklar ösadi. 800—900 m balandliklarda na'matak, zirk, bodom va pistazorlar uçraydi. Undan baland joylarida (Beşarça, Zarkosa toğlari) arçazorlar bor. B. Özbekistonning yovvoyi toğ eçkilari yaşaydigan r-nlaridan biri. Toğ oldilari mol boqiladigan yaylov. Qumqörğon tumanining «Oqqopçiğay» jamoa xöjaligida dunyoga maşhur sur qoraköl terisi olinadigan qoraköl qöylari boqiladi. Tokçilik xöjaliklari ham taşkil qilingan. B.ning Kofarnihon vodiysida suğoriladigan dehqonçilik rivojlangan. B.da inson xöjalik faoliyati ta'sirida eroziya, yaylov degressiyasi (yemirilişi) keng tarqalgan. Alohida muhofaza qilinişi zarur bölgan landşaft köp.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОБОТОҒ — Сурхондарё вилоятининг шарқидаги тоғ тизмаси. Ўзбекистон ва Тожикистон Республикалари чегарасида, Сурхондарё ва Кофарниҳон дарёлари оралиғида шим. шарқдан жан.ғарбга томон Амударё соҳилигача чўзилган. Уз. карийб 125 км, эни 30— 40 км. Энг баланд чўққиси — Заркоса тоғи, 2290 м. Асосан палеоген ва юра даври оҳактошлари, гил, алевролит, қумтошлардан таркиб топган. Б. нинг шарқий ён бағри тик ва энсиз, тоғ олди текисликлари Кофарниҳон дарёси террасаларида жойлашган. Ғарбий ён бағри анча ётиқ ва кенг, асосий қисми паст тоғлардан иборат. Б.нинг ён бағирлари кўплаб қуруқ сойлар б-н парчаланган. Бу ерда карст кенг Tapкалган. Иқлими қуруқ ва кескин континентал. Ўртача йиллик ҳаво т-раси тоғ этакларида 16°, ўртача баландликларда 8—10°. Йиллик ёғин миқдори 170 мм дан 350—400 мм гача. Тоғ ён бағирларида булоқлар, қиш ва баҳорда тўлиб оқиб, ёзда қуриб қоладиган сойлар бор. Бўз ва жигарранг тоғ тупроқларида хилмахил эфемер, эфемероид ўсимликлар ўсади. 800—900 м баландликларда наъматак, зирк, бодом ва пистазорлар учрайди. Ундан баланд жойларида (Бешарча, Заркоса тоғлари) арчазорлар бор. Б. Ўзбекистоннинг ёввойи тоғ эчкилари яшайдиган р-нларидан бири. Тоғ олдилари мол боқиладиган яйлов. Қумқўрғон туманининг «Оққопчиғай» жамоа хўжалигида дунёга машҳур сур қоракўл териси олинадиган қоракўл қўйлари боқилади. Токчилик хўжаликлари ҳам ташкил қилинган. Б.нинг Кофарниҳон водийсида суғориладиган деҳқончилик ривожланган. Б.да инсон хўжалик фаолияти таъсирида эрозия, яйлов дегрессияси (емирилиши) кенг тарқалган. Алоҳида муҳофаза қилиниши зарур бўлган ландшафт кўп.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.