Bobrlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 423–424-b. — ziyouz.com
Bobrlar (Castor), suv qunduzlari — bobrsimonlar oilasining yagona uruği. Uz. 100 (ba'zan 130) sm, oğirligi 30 kg gaça. Suvda yaşaşga moslaşgan. Burun teşigi suvda bekiladi. Oyoqlari kalta, beş barmoqli; barmoqlari orasida parda böladi. Orqa oyoqlari kuçli rivojlangan. Keyingi oyoqlari ikkinçi barmoğining tirnoqlari ikkiga ajralgan bölib, yungini taraş uçun xizmat qiladi. Juni uzun, qalin va yumşoq, oç qönğirdan qoramtir qönğirgaça tusda böladi. Momiq junlari yaxşi rivojlangan. Belkurakka öxşaş dumi yungsiz (uz. 30 sm gaça, kengligi 10—13 sm). 2 turi bor. Kanada B. (S. canadensis) — Şim. Amerikaning Alyaskadan Meksikagaça bölgan hududlarida tarqalgan.
Finlyandiyada va Rossiyaning turli viloyatlarida iqlimlaştirilgan. Yevropa, ya'ni dare B. (S. fi ber) — Yevrosiyoning örmon zonasida, suv toşadigan örmon va çöl mintaqalarida tarqalgan. Rossiyada 20-a. boşlarida qimmatbaho terisi uçun köplab ovlaiganidan köp joylarda qirilib ketgan edi. Ovlaş taqiqlanişi va qöriqxonalar taşkil qilinişi b-n soni köpayib, 60-y.lardan boşlab yana ovlana boşlangan. B. keçasi va şomda faol hayot keçiradi, qişda faolligi kamayadi. Suv havzalari qirğoğida in qaziydi yoki şoxşabbalar va tuproqdan uya quradi, kiçik soylar va daryolarning suvini şoxşabbalar b-n tösib, töğon quradi. Yiliga bir marta 1 dan 6 tagaça közi oçiq va tanasi yung b-n krplangan bola tuğadi. Daraxt pöstloği va keng bargli daraxtlarning şoxşabbalari b-n oziklanadi. Qişga oziqğamlaydi. 35— 40 yil yaşaydi. Qimmatbaho möynasi uçun ovlanadi, maxsus fermalarda köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОБРЛАР (Castor), сув қундузлари — бобрсимонлар оиласининг ягона уруғи. Уз. 100 (баъзан 130) см, оғирлиги 30 кг гача. Сувда яшашга мослашган. Бурун тешиги сувда бекилади. Оёқлари калта, беш бармоқли; бармоқлари орасида парда бўлади. Орқа оёқлари кучли ривожланган. Кейинги оёқлари иккинчи бармоғининг тирноқлари иккига ажралган бўлиб, юнгини тараш учун хизмат қилади. Жуни узун, қалин ва юмшоқ, оч қўнғирдан қорамтир қўнғиргача тусда бўлади. Момиқ жунлари яхши ривожланган. Белкуракка ўхшаш думи юнгсиз (уз. 30 см гача, кенглиги 10—13 см). 2 тури бор. Канада Б. (С. canadensis) — Шим. Американинг Аляскадан Мексикагача бўлган ҳудудларида тарқалган.
Финляндияда ва Россиянинг турли вилоятларида иқлимлаштирилган. Европа, яъни даре Б. (С. fi ber) — Евросиёнинг ўрмон зонасида, сув тошадиган ўрмон ва чўл минтақаларида тарқалган. Россияда 20-а. бошларида қимматбаҳо териси учун кўплаб овлаиганидан кўп жойларда қирилиб кетган эди. Овлаш тақиқланиши ва қўриқхоналар ташкил қилиниши б-н сони кўпайиб, 60-й.лардан бошлаб яна овлана бошланган. Б. кечаси ва шомда фаол ҳаёт кечиради, қишда фаоллиги камаяди. Сув ҳавзалари қирғоғида ин қазийди ёки шохшаббалар ва тупроқдан уя қуради, кичик сойлар ва дарёларнинг сувини шохшаббалар б-н тўсиб, тўғон қуради. Йилига бир марта 1 дан 6 тагача кўзи очиқ ва танаси юнг б-н крпланган бола туғади. Дарахт пўстлоғи ва кенг баргли дарахтларнинг шохшаббалари б-н озикланади. Қишга озиқғамлайди. 35— 40 йил яшайди. Қимматбаҳо мўйнаси учун овланади, махсус фермаларда кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.