Bofort şkalasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 576–577-b. — ziyouz.com
Bofort şkalasi — şamol kuçini baholaş uçun möljallangan 12 balli şkala (jadval); şamolning yerdagi buyumlarga ta'siri va dengizning tölqinlaniş darajasiga qarab aniqlanadi. B.ş.ga köra, 12 ball quyidagiça belgilanadi (ba'zi ballarga nisbatan): O ball — ştil (şamol esmayotgan payt, bunda tutun tikka kutariladi, dengiz suvining sathi közguday tinç turadi); 4 ball — mö'tadil şamol (şamol yoqimli esib turadi; bunda şamol çang va qoğoz parçalarini yerdan kötarib uçiradi, daraxtlarning ingiçka şoxlari tebranadi, dengiz suvida uzunuzun tölqinlar paydo böladi); 6 ball — kuçli şamol (bunda daraxtlarning yöğon şoxlari tebranadi, telegraf simlari guvillaydi, dengiz suvida yirik tölqinlar paydo böladi); 10 ball — böron (kuçli ştorm) — bunda inşootlarda buzilişlar röy beradi, daraxtlarning şoxlari yerga tekkunday bölib egilib tebranadi, dengiz suvida balandbaland tölqinlar paydo böladi, suv yuzi köpirib ketadi, tölqinlarning uzun çöqqilari pastga qarab egilibegilib tuşadi; 12 ball — dovul (bunda ança joydagi inşootlar buziladi, dengiz ustidagi havo köpik va suv tomçilari b-n tölib ketadi, dengiz sirti köpiradi, köriniş yomonlaşib ketadi). Qolgan ballar şu körsatilgan ballar örtasidagi holatlar va hodisalar (alomatlar)ni bildiradi. Ingliz harbiy gidrografi va xaritaçisi F. Bofort (1774—1857) 1806 y. taklif qilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОФОРТ ШКАЛАСИ — шамол кучини баҳолаш учун мўлжалланган 12 балли шкала (жадвал); шамолнинг ердаги буюмларга таъсири ва денгизнинг тўлқинланиш даражасига қараб аниқланади. Б.ш.га кўра, 12 балл қуйидагича белгиланади (баъзи балларга нисбатан): О балл — штиль (шамол эсмаётган пайт, бунда тутун тикка кутарилади, денгиз сувининг сатҳи кўзгудай тинч туради); 4 балл — мўътадил шамол (шамол ёқимли эсиб туради; бунда шамол чанг ва қоғоз парчаларини ердан кўтариб учиради, дарахтларнинг ингичка шохлари тебранади, денгиз сувида узунузун тўлқинлар пайдо бўлади); 6 балл — кучли шамол (бунда дарахтларнинг йўғон шохлари тебранади, телеграф симлари гувиллайди, денгиз сувида йирик тўлқинлар пайдо бўлади); 10 балл — бўрон (кучли шторм) — бунда иншоотларда бузилишлар рўй беради, дарахтларнинг шохлари ерга теккундай бўлиб эгилиб тебранади, денгиз сувида баландбаланд тўлқинлар пайдо бўлади, сув юзи кўпириб кетади, тўлқинларнинг узун чўққилари пастга қараб эгилибэгилиб тушади; 12 балл — довул (бунда анча жойдаги иншоотлар бузилади, денгиз устидаги ҳаво кўпик ва сув томчилари б-н тўлиб кетади, денгиз сирти кўпиради, кўриниш ёмонлашиб кетади). Қолган баллар шу кўрсатилган баллар ўртасидаги ҳолатлар ва ҳодисалар (аломатлар)ни билдиради. Инглиз ҳарбий гидрографи ва харитачиси Ф. Бофорт (1774—1857) 1806 й. таклиф қилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.