Bogdan Mixayloviç Xmelnitskiy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com
Xmelnitskiy Bogdan Mixayloviç XMELNITSKIY Bogdan (Zinoviy) Mixayloviç (taxm. 1595—1657.6.8) — ukrain davlat arbobi, sarkarda, Ukraina getmani (1648—57), polyaklar zulmiga qarşi kötarilgan mustaqillik uruşi rahbari (1648—54). 1637— 38 y.lardagi xalq qözgolonlarida qatnaşgan. 1640 y. örtalarida polyaklarga qarşi qözğolonga tayyorgarlik körib, kazaklar qöşinini tuzgan. 1648 y. qamoqqa olingan, lekin köp ötmay Zaporojye Seçiga qoçgan.
Ijtimoiy, diniymilliy zulmga qarşi qonli va uzoq davom etgan ozodlik uruşlari 1648 y. yanv.da X. boşçiligidagi milliy inqilobga aylangan. Bu uruşlarda Qrim xonligi, Rossiya, Şvetsiya, Transilvaniya, Usmonli turk imperiyasi, Moldova va b. qatnaşgan. Ukraina — Getmanlik mustaqil davlat böldi. 1654 y.dan murakkab taşqi siyosat va harbiy vaziyat (Polşa qiroli katta armiya yuborgan) oqibatida X. Moskva bilan davlatlararo harbiy ittifoqtuzgan. X. mustaqil getmanlik hokimiyatini, çeklangan taşki siyosiy munosabatlar va kazak qöşinlarining 60 minglik tarkibini saklab qoliş töğrisida taklif qilgan. Ukraina —Getmanlik xrkimiyatini taşki siyosatda tan olinişiga erişgan. Ukrainaga avtonom huquqi berilgan. X. ukrain xalqini Polşa hukmronligidan ozod kilişda katta rol öynadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХМЕЛЬНИЦКИЙ Богдан (Зиновий) Михайлович (тахм. 1595—1657.6.8) — украин давлат арбоби, саркарда, Украина гетмани (1648—57), поляклар зулмига қарши кўтарилган мустақиллик уруши раҳбари (1648—54). 1637— 38 й.лардаги халқ қўзголонларида қатнашган. 1640 й. ўрталарида полякларга қарши қўзғолонга тайёргарлик кўриб, казаклар қўшинини тузган. 1648 й. қамоққа олинган, лекин кўп ўтмай Запорожье Сечига қочган.
Ижтимоий, диниймиллий зулмга қарши қонли ва узоқ давом этган озодлик урушлари 1648 й. янв.да X. бошчилигидаги миллий инқилобга айланган. Бу урушларда Қрим хонлиги, Россия, Швеция, Трансильвания, Усмонли турк империяси, Молдова ва б. қатнашган. Украина — Гетманлик мустақил давлат бўлди. 1654 й.дан мураккаб ташқи сиёсат ва ҳарбий вазият (Польша қироли катта армия юборган) оқибатида X. Москва билан давлатлараро ҳарбий иттифоқтузган. X. мустақил гетманлик ҳокимиятини, чекланган ташки сиёсий муносабатлар ва казак қўшинларининг 60 минглик таркибини саклаб қолиш тўғрисида таклиф қилган. Украина —Гетманлик хркимиятини ташки сиёсатда тан олинишига эришган. Украинага автоном ҳуқуқи берилган. X. украин халқини Польша ҳукмронлигидан озод килишда катта роль ўйнади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.