Boğdorçilik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 611–612-b. — ziyouz.com
Boğdorçilik BOĞDORÇILIK, UZUMÇILIK VA VINOÇILIK INSTITUTI, akad. R. R. Şreder nomidagi Boğdorçilik, uzumçilik va vinoçilik ilmiy tadqiqot instituti — Örta Osiyoda mevaçilik va uzumçilik sohasidagi eng yirik ilmiy markaz. Dastlab 1898 y.da Tur kiston q.x. tajriba dalasi sifatida R. R. Şreder tomonidan asos solingan. 1925 y.dan Özbekiston q.x. tajriba st-yasi (1928 y.da R. R. Şreder nomi berilgan), 1930 y.dan boğdorçilik va sabzavotçilik tajriba st-yasi, 1937 y.dan mevarezavor ösimliklar st-yasi, 1948 y.dan mevarezavor ösimliklar ilmiy tadqiqot inti, 1958 y.dan bogdorçilik, uzumçilik va vinoçilik ilmiy tadqiqot inti, 1977 y.dan mevaçilik, uzumçilik va vinoçilik ilmiy i. ç. birlaşmasi, 1995 y.dan «Mevaşarbat» ilmiy i. ç. korporatsiyasining boş korxonasi. Int tarkibida agrotexnika va boğdorçilikni jadallaştiriş; seleksiya; iqtisodiyot; mexanizatsiya; subtropik va sitrus ösimliklari; mevani qayta işlaş va saqlaş bölimlari, ösimliklarni himoya qiliş; agrokimyo; fiziologiya va biokimyo; radioaktiv izotoplar lab. lari bor. Int qoşida aspirantura bölimi, mevasabzavotçilik kolleji, boğdorçilik maktabi mavjud. Intning boğdorçilik va uzumçilik muammolari b-n şuğullanadigan Samarqand filiali, Farğona (Quva tumanida), Samarqand, Toğli boğdorçilik va uzumçilik (Çorvoq, Toşkent viloyati), Vinoçilik (Toşkent viloyati Qibray tumanida; vinoçilik z-di b-n birga), Jan. Özbekiston tajriba st-yasi (Denov) bor (2000). Int Andijon, Farğona, Buxoro, Jizzax, Izboskan, Namangan, Qarşi, Samarqand, Toşkent, Xorazm (Urganç), Bandixon, Sirdaryo, Oyqor (Baxmal tumani), Çarxin (Pastdarğom tumani), Tavois (Qiziltepa tumani), Oqtoş (Payariq tumani) tajriba xöjaliklariga ilmiy rahbarlikni amalga oşiradi (bu xöjaliklarningumumiy ekin mayd. 17324 ga; 2000). Int faoliyati mobaynida meva, rezavor meva va tokning 200 yangi navi yetiştirildi va tavsiflandi. Şulardan 64 nav r-nlaştirildi, 139 nav davlat sinovidan ötkazilmoqsa. Int faoliyati M. M. Mirzayev,'. V. Kuznetsov, S. S. Kalmikov, A. G. Şreder, K. V. Smirnov, A. K. Pavlov, A. S. Çerevatenko, S. I. Yagudina, O. K. Afanasyev, S. Eşonxonov, M. K. Sobirov, X. F. Ğulomov, Yu. M. Javakyans, M. J. Razzoqov va b. olimlarning nomlari b-n boğliq. Intda boğ va tokzorlardan möl hosil oliş agrotexnikasi işlab çiqilib, respublikaning hamma r-nlarida tatbiq etildi. Boğdorçilik va uzumçilikni ixtisoslaştiriş masalasi hal qilindi. Intda meva, rezavor meva va tokning biologik xususiyatlarini örganiş, yangi özlaştirilgan yerlarda, toğ etagi va toğ r-nlarida, şu jumladan Sirdaryo, Jizzax viloyatlarida, Farğona vodiysining toşloq hududlarida boğdorçilik va tokçilikni rivojlantiriş, qoki va mayiz quritiş hamda saklaş texnologiyasini takomillaştiriş, meva daraxtlari va toklarni zararkunanda va kasalliklardan himoya qiliş usullarini yaratiş, bog va tokzorlarda mexanizatsiyani keng joriy etiş, köçat yetiştirişda zamonaviy usullarni qöllaş işlari olib boriladi. Intning 45 jild ilmiy asarlari töplami naşr etilgan. Intda 157 ilmiy xodim, jumladan 2 fan d-ri va 44 fan nomzodi işlaydi (2000). Int Xalqaro körgazmalarning oltin va kumuş medallari b-n mukofotlangan.
Mirmaqsud Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОҒДОРЧИЛИК, УЗУМЧИЛИК ВА ВИНОЧИЛИК ИНСТИТУТИ, акад. Р. Р. Шредер номидаги Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий тадқиқот институти — Ўрта Осиёда мевачилик ва узумчилик соҳасидаги энг йирик илмий марказ. Дастлаб 1898 й.да Тур кистон қ.х. тажриба даласи сифатида Р. Р. Шредер томонидан асос солинган. 1925 й.дан Ўзбекистон қ.х. тажриба ст-яси (1928 й.да Р. Р. Шредер номи берилган), 1930 й.дан боғдорчилик ва сабзавотчилик тажриба ст-яси, 1937 й.дан меварезавор ўсимликлар ст-яси, 1948 й.дан меварезавор ўсимликлар илмий тадқиқот инти, 1958 й.дан богдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий тадқиқот инти, 1977 й.дан мевачилик, узумчилик ва виночилик илмий и. ч. бирлашмаси, 1995 й.дан «Мевашарбат» илмий и. ч. корпорациясининг бош корхонаси. Инт таркибида агротехника ва боғдорчиликни жадаллаштириш; селекция; иқтисодиёт; механизация; субтропик ва цитрус ўсимликлари; мевани қайта ишлаш ва сақлаш бўлимлари, ўсимликларни ҳимоя қилиш; агрокимё; физиология ва биокимё; радиоактив изотоплар лаб. лари бор. Инт қошида аспирантура бўлими, мевасабзавотчилик коллежи, боғдорчилик мактаби мавжуд. Интнинг боғдорчилик ва узумчилик муаммолари б-н шуғулланадиган Самарқанд филиали, Фарғона (Қува туманида), Самарқанд, Тоғли боғдорчилик ва узумчилик (Чорвоқ, Тошкент вилояти), Виночилик (Тошкент вилояти Қибрай туманида; виночилик з-ди б-н бирга), Жан. Ўзбекистон тажриба ст-яси (Денов) бор (2000). Инт Андижон, Фарғона, Бухоро, Жиззах, Избоскан, Наманган, Қарши, Самарқанд, Тошкент, Хоразм (Урганч), Бандихон, Сирдарё, Ойқор (Бахмал тумани), Чархин (Пастдарғом тумани), Тавоис (Қизилтепа тумани), Оқтош (Пайариқ тумани) тажриба хўжаликларига илмий раҳбарликни амалга оширади (бу хўжаликларнингумумий экин майд. 17324 га; 2000). Инт фаолияти мобайнида мева, резавор мева ва токнинг 200 янги нави етиштирилди ва тавсифланди. Шулардан 64 нав р-нлаштирилди, 139 нав давлат синовидан ўтказилмоқца. Инт фаолияти М. М. Мирзаев,Ъ. В. Кузнецов, С. С. Калмиков, А. Г. Шредер, К. В. Смирнов, А. К. Павлов, А. С. Череватенко, С. И. Ягудина, О. К. Афанасьев, С. Эшонхонов, М. К. Собиров, X. F. Ғуломов, Ю. М. Жавакянц, М. Ж. Раззоқов ва б. олимларнинг номлари б-н боғлиқ. Интда боғ ва токзорлардан мўл ҳосил олиш агротехникаси ишлаб чиқилиб, республиканинг ҳамма р-нларида татбиқ этилди. Боғдорчилик ва узумчиликни ихтисослаштириш масаласи ҳал қилинди. Интда мева, резавор мева ва токнинг биологик хусусиятларини ўрганиш, янги ўзлаштирилган ерларда, тоғ этаги ва тоғ р-нларида, шу жумладан Сирдарё, Жиззах вилоятларида, Фарғона водийсининг тошлоқ ҳудудларида боғдорчилик ва токчиликни ривожлантириш, қоки ва майиз қуритиш ҳамда саклаш технологиясини такомиллаштириш, мева дарахтлари ва токларни зараркунанда ва касалликлардан ҳимоя қилиш усулларини яратиш, бог ва токзорларда механизацияни кенг жорий этиш, кўчат етиштиришда замонавий усулларни қўллаш ишлари олиб борилади. Интнинг 45 жилд илмий асарлари тўплами нашр этилган. Интда 157 илмий ходим, жумладан 2 фан д-ри ва 44 фан номзоди ишлайди (2000). Инт Халқаро кўргазмаларнинг олтин ва кумуш медаллари б-н мукофотланган.
Мирмақсуд Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.