Böğim

Böğim — suyaklar (ba'zan paylar) ning harakatçan birikişi, bunda birikkan yuza oraliğida böşliq (yoriq) böladi. B. hosil bölişida iştirok etadigan suyaklarning (birida böğim boşçasi, ikkinçisida esa böğim çuqurçasi böladi) sinovial suyuqlik b-n töla. B. böşligi va B. xaltasi farq qilinadi. Suyaklarning bir-biriga birikkan uçlari bir xilda bölmaydi. Köpinça oyoqqölning naysimon suyaklari B. sohasida yöğonlaşib, boşça, suyakning qaramaqarşi yuzasida esa botiqçalar va maydonçalar hosil qiladi. Suyaklarning B. yuzalari B. paylari b-n qoplangan bölib, ular harakat vaqgida sodir böladigan zarblarni kamaytiradi, B.ning erkin va elastik harakat qilişiga imkon beradi. B. hosil qilişda iştirok etadigan suyaklarning uçlari biriktiruvçi töqimadan tuzilgan bölib, B. xaltasi b-n, içki tomondan esa sinovial parda b-n öralgan. Bu parda paylar yuzasini namlab turuvçi va ular harakatini yengillaştiruvçi suyuqlik işlab çiqaradi, aks holda harakat çoğida B. hosil qilgan suyaklarning yuzalari özaro işqalanib oğriq paydo qiladi va harakat çeklanadi. Köpçilik B. xaltasi boylamlar b-n mustahkam öralgan. B. yuzalarining şakliga qarab şarsimon (köp öqli), ğaltaksimon (bir öqli), tuxumsimon (ikki öqli) va b. B. lar böladi. Şarsimon boşçali suyak B.i (mas, yelka suyagi B.i) eng serharakat hisoblanadi, tuxumsimon boşçali suyak B.i (mas, boldiroyoq panjasi B.i) da bukilişyozilişdan boşqa harakatlar çegaralangan; ba'zi suyak B. lari (mas, bilaktirsak B. ida bilak suyagi) aylanma harakat qilişi mumkin. Qator B.larning yordamçi tuzilmalari bölib, ularni B. paylari (tizza B.i, jağ B.i), disklar, menisklar bir-biriga moslaştirib turadi. Ba'zi suyaklar özaro B. yordamisiz, biriktiruvçi töqimalar, boylamlar va paylar yordamida birikkan böladi (mas, kalla suyagi orasidagi çoklar, çanoqboylamlari, umurtqalar orasidagi pay disklari va b.). B. harakati odamning tik yurişi, bukilişi, işlaşi va b. holatlarini ta'minlaydi. B. sovuqqa, kasalliklarga, şikastlarga, moddalar almaşinuvi buzilişiga öta ta'sirçan böladi, şu bois uni bu illatlardan himoya qiliş lozim. Muntazam ravişda badan tarbiya b-n şugullaniş B.ni mustahkamlaydi va ularni taşqi muhit ta'sirotlariga çidamini oşiradi. B. kasalliklaridan uning şikastlanişi (suyak çiqişi), artroz (tuğma yoki moddalar almaşinuvining izdan çiqişi tufayli), B. yalliğlanişi (artrit) köproq uçraydi. Şuningdek, B.larning qimirlamay qolişi (ankiloz), harakatining vaqtinça yoki butunlay çeklanişi (kontraktura) kuzatiladi.

Nosir Ahmedov.