Böğim

Böğim — 1) (botanikada) poya va novdaning barg, kurtak, ba'zan qöşimça ildiz hosil qiladigan kismi (nudus). Boşlanğiç barg b-n birga ösiş konusidan şakllanadi. B. orqali bargdan ötkazuvçi nay tolali boylamlar poyaga ötadi. Poya b-n novdaning 2 böğim örtasidagi qismi B. oraliği deyiladi; 2) umurtqasiz hayvonlar (böğimoyoqlilar, halqalilar) ning bir qança guruhlarida tana va organlar (mas, oyoqlar, möylovlar, kökrak yoki qorin) ning ayrim qismlarini özaro harakatçan tutaştirib turadigan strukturasi (segmentatsiya); 3) umurtqali hayvonlar va odamlar suyaklarining harakatçan birikişini ta'minlaydigan struktura (articulatio). Umurtqali hayvonda B.ning asosiy elementi özaro harakatçan qöşiladigan suyaklarning toğay b-n qoplangan yuzasi, suyaklarni ajratib turuvçi va sinovial suyuqpik b-n tölgan böşliq, bu böşliqni çegaralab turuvçi böğim kapsulasi (xaltasi) dan iborat. Hayvonlar evolyutsiyasi davomida harakatlanişning takomillaşuvi b-n B.ning şakli va xususiyati özgarib borgan. Yuzasi şakliga binoan B. şarsimon, ellipssimon, egarsimon va b. xilda; siljiş yönalişi va darajasiga binoan harakatçan, çala harakatçan, bir, ikki va köp öqli böladi. B.ning erkin harakatlaniş darajasini uning şakli, börtiqlari, paylarning tarangligi, kapsulalar çeklab turadi. Sinovial suyuqlik B. yuzasining siljişi, tormozlanişini ta'minlaydi.