Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Boğlovçi

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 615-b. — ziyouz.com

    Boğlovçi (grammatikada) — yordamçi söz. Gap va ran bölaklarini bir-biriga boğlaydi. B. işlatilişiga köra, yakka B.lar («va», «ammo», «lekin», «agar», «çunki», «uçun» va b.), takrorlanuvçi B.lar («ba'zi», «bir», «goh», «yo» va b.) ga bölinadi. B. grammatik ma'no va vazifasiga köra, teng B. va ergaştiruvçi B.larga ajratiladi. Teng B.lar «va», «hamda» — biriktiruv B.larga («bahor keldi va daraxtlar uyğondi»); «ammo», «lekin», «birok», «balki» — zidlovçi B.larga («u işga bordi, biroq işlamadi»); «yo», «yoki», «yoxud», «goh... goh», «dam... dam» — ayiruvçi B.larga («dam havo oçiladi, dam yomğir yoğadi»); «na ... na» — inkor B.larga («na yomğir yoğadi, na havo oçiladi») bölinadi. Biriktiruvçi B.ning vazifasini «bilan» kömakçisi, «ham», «da», «u» («yu») yuklamalari ham bajarişi mumkin. «U» («yu») yuklamasi zidlovçi B. vazifasida ham keladi. Ergaştiruvçi B. köpinça boş gapga qöşilib, izohlaş va aniqlaş mazmunini beruvçi ergaş gapni boğlab keladi. Ular — «ki(m)» — aniqlov B. («deydilarkim, oyda ham doğ bor»); «çunki», «şuning uçun», «negaki», «toki» — sabab va maqsad B. («keldi, şuning uçun quvondim»); «göyo», «göyoki» — çoğiştiruv B. («u tik ağanadi, göyo ostidan kesilganday böldi»); «agar», «başarti», «garçi» — şart va tösiqsizlik B. («agar kelsa, gaplaşaman»)larga farqlanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БОҒЛОВЧИ (грамматикада) — ёрдамчи сўз. Гап ва ran бўлакларини бир-бирига боғлайди. Б. ишлатилишига кўра, якка Б.лар («ва», «аммо», «лекин», «агар», «чунки», «учун» ва б.), такрорланувчи Б.лар («баъзи», «бир», «гоҳ», «ё» ва б.) га бўлинади. Б. грамматик маъно ва вазифасига кўра, тенг Б. ва эргаштирувчи Б.ларга ажратилади. Тенг Б.лар «ва», «ҳамда» — бириктирув Б.ларга («баҳор келди ва дарахтлар уйғонди»); «аммо», «лекин», «бирок», «балки» — зидловчи Б.ларга («у ишга борди, бироқ ишламади»); «ё», «ёки», «ёхуд», «гоҳ... гоҳ», «дам... дам» — айирувчи Б.ларга («дам ҳаво очилади, дам ёмғир ёғади»); «на ... на» — инкор Б.ларга («на ёмғир ёғади, на ҳаво очилади») бўлинади. Бириктирувчи Б.нинг вазифасини «билан» кўмакчиси, «ҳам», «да», «у» («ю») юкламалари ҳам бажариши мумкин. «У» («ю») юкламаси зидловчи Б. вазифасида ҳам келади. Эргаштирувчи Б. кўпинча бош гапга қўшилиб, изоҳлаш ва аниқлаш мазмунини берувчи эргаш гапни боғлаб келади. Улар — «ки(м)» — аниқлов Б. («дейдиларким, ойда ҳам доғ бор»); «чунки», «шунинг учун», «негаки», «токи» — сабаб ва мақсад Б. («келди, шунинг учун қувондим»); «гўё», «гўёки» — чоғиштирув Б. («у тик ағанади, гўё остидан кесилгандай бўлди»); «агар», «башарти», «гарчи» — шарт ва тўсиқсизлик Б. («агар келса, гаплашаман»)ларга фарқланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.