Böğma ilonlar

Böğma ilonlar (Boinae) soxta oyoklilar oilasiga mansub ilonlar kenja oilasi. Hoz. ilonlar orasida eng yiriklari şu oilaga kiradi. Uz. 0,5 m dan 11 m gaça. Boşqa ilonlardan köz kosasi ustidagi suyagining bölmasligi b-n farq qiladi. 16 uruği, 38 turi ma'lum. Jan. Amerika, Jan. Ğarbiy va Şim. Amerika, Afrika, Madagaskar o. lari, Markaziy va Ğarbiy Osiyo, Malayya arxipelagida tarqalgan. Daryo va köllar sohili yaqinidagi örmon va çakalakzorlarda yaşaydi. Faqat şarq böğma iloni (Eryx tartricus) va qum böğma iloni (Eryx miliaris) oçiq çöl va daştlarda, eng yirik ilon — anakonda suvda hayot keçiradi. B. i. zaharsiz. Oğzi katta oçiladi, muskullari kuçli, dumi qisqa, öpkasi ikkita. B. i. tungi hayvon, közlari keçasi körişga yaxşi moslaşgan. Öljasini poylab kulça bölib oladi. Öljani sezgan B. i. boşini kötarib, tilini tez-tez çiqara boşlaydi, yölidagi narsalarni tili b-n paypaslab öljasiga tomon örmalab keladi. Öljasiga yaqinlaşgaç dumi va tanasini yiğiştirib, yana kulça bölib oladi. Söngra oğzini katta oçib öljaga taşlanadi va tanasini halqa qilib uni öraydi. Ilon öldirilgan öljani boşidan boşlab astasekin yuta boşlaydi. Oşqozonga tuşgan ovqat 3—4 kun davomida hazm böladi. Bu davrda qimir etmasdan yotadi. B. i. ovqatsiz bir neça oy yaşay oladi. B. i. tirik tuğadi. Köpçilik turlari daraxtlarda va nam joylarda hayot keçiradi. B. i. asosan umurtqali hayvonlar b-n oziqlanadi. Yirik B. i. kiyik va tönğizlarni yutişi mumkin. Mayda qum B. i. kalamuş va siçqonlarni tutib yeydi. Asl B. i. Constrictor uruğiga kiradi. Asl B. i. ning yagona turi oddiy böğma ilon, ya'ni boa. B. i., odatda, odamga hujum qilmaydi. Ularning yoğ va göşti ovqatga işlatiladi. Terisi jomadon, sumka va poyabzal tikişda qöllaniladi. Ayrim B. i. dan siçqon, kalamuş kabi ombor zararkunandalarini qirişda foydalaniladi. 8 turi va kenja turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.