Böka tumani

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 852–853-b. — ziyouz.com

Böka tumani — Toşkent viloyati tarkibidagi tuman. Viloyatning jan.ğarbiy qismida joylaşgan. 1943 y. 18 mayda taşkil etilgan. Şim.ğarbda viloyatning Oqqörğon, şim.şarqda Piskent, jan.da Bekobod tumanlari b-n, ğarbda Sirdaryo viloyatining Oqoltin va Guliston tumanlari, şarqda Tojikiston Respublikasi b-n çegaradoş. Mayd. 0,59 ming km2. Aholisi 111,8 ming kişi (2001). B.t.da 1 şahar (Böka), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Böston, Kökorol, Namuna, Ravot, Turon, Çiğatoy, Qoraqöyli, Qöştepa) bor. Markazi — Böka ş.

Tabiati. B.t. hududi jan. va jan. ğarbga tomon Sirdaryoga kiya tuşgan toğ oldi tekisligidan iborat. Iqlimi keskin kontinental, quruq ikdim. Yanv. ning örtaça t-rasi —1» dan —1,5» gaça, iyulniki 27°. Vegetatsiya davri 210—215 kun. Yiliga 250—350 mm yoğin tuşadi. Böz tuproqlar b-n qoplangan, lyossli tekislikning köp qismi uzlaştirilgan. Dare terrasalarida allyuvial tuproklar, Sirdaryo sohillarida töqayzorlar bor. Ularda çiyaböri, quyon, tustovuq uçraydi.

Aholisi, asosan özbeklar; şuningdek rus, tojik, qozoq, kirgiz, turk va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km! ga 155 kişi. Şaharliklar 20,5 ming kişi, qişloq aholisi 91,3 ming kişi (2001).

Xöjaligi.B.t. sanoati kamrivojlangan. Paxta tozalaş z-di, maişiy xizmat körsatiş, ta'mirlaş, xalq iste'moli mollari işlab çiqaruvçi kiçik korxonalar, avtobazalar, avtobustaksomotor parki bor. Turkiya b-n hamkorlikda qurilgan «Akkummaşservis» korxonasi traktor va avtomobillar uçun akkumulyator batareyalari işlab çiqaradi. 168 kiçik korxona, 15 kooperativ korxona mavjud.

Q. x. tuman xujaligining yetakçi tarmoği bölib, asosan paxtaçilik, sabzavotçilik, çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Tuman hissasiga Toşkent viloyati q. x. yalpi mahsulotining 8,2%, paxta yalpi hosilining 15,2%, ğallaning 9,7% töğri keladi (1995). B.t.dagi 22 şirkat xöjaligining 21 tasi paxtaçilikka, bittasi boğdorçilik, tokçilikka ixtisoslaşgan, 1 ta xöjalikaro q. x. korxonasi, 279 fermer xöjaligi, 206 şaxsiy kiçik korxona bor. Umumiy ekin mayd. (tomorqalar b-n birgalikda) 38,7 ming ga bölib, asosan suğoriladigan yerlardir. Ekin maydonining asosiy qismi paxta, ğalla, sabzavot, kartoşka, yemxaşak ekinlari b-n band. Pilla yetiştiriladi. Baliqçilik b-n şuğullaniladi. Çorvaçiligi asosan göşt-sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Tumanda 25,8 ming qoramol, şundan 11,8 ming sigir, 19,9 ming qöy va eçki bor. B.t. Toşkent viloyati va respublika tumanlari b-n avtomobil yöllari orqali boğlangan.

1999/2000 öquv yilida 52 umumiy ta'lim maktabida 23400 öquvçi öqidi. Akademik litsey, musika maktabi, agrokollej, 50 maktabgaça yoşdagi bolalar muassasasi, 48 kutubxona, muzey, madaniyat saroyi, kinoteatr mavjud. Markaziy kasalxona (370 örinli), 3 qişloq kasalxonasi, feldşerakuşerlik punktlarida 160 vraç, 975 örta tibbiy xodim faoliyat körsatadi. «Xalq ovozi» tuman gaz. (1952 y.dan) naşr etiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БЎКА ТУМАНИ — Тошкент вилояти таркибидаги туман. Вилоятнинг жан.ғарбий қисмида жойлашган. 1943 й. 18 майда ташкил этилган. Шим.ғарбда вилоятнинг Оққўрғон, шим.шарқда Пискент, жан.да Бекобод туманлари б-н, ғарбда Сирдарё вилоятининг Оқолтин ва Гулистон туманлари, шарқда Тожикистон Республикаси б-н чегарадош. Майд. 0,59 минг км2. Аҳолиси 111,8 минг киши (2001). Б.т.да 1 шаҳар (Бўка), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўстон, Кўкорол, Намуна, Равот, Турон, Чиғатой, Қорақўйли, Қўштепа) бор. Маркази — Бўка ш.

Табиати. Б.т. ҳудуди жан. ва жан. ғарбга томон Сирдарёга кия тушган тоғ олди текислигидан иборат. Иқлими кескин континентал, қуруқ икдим. Янв. нинг ўртача т-раси —1» дан —1,5» гача, июлники 27°. Вегетация даври 210—215 кун. Йилига 250—350 мм ёғин тушади. Бўз тупроқлар б-н қопланган, лёссли текисликнинг кўп қисми узлаштирилган. Даре террасаларида аллювиал тупроклар, Сирдарё соҳилларида тўқайзорлар бор. Уларда чиябўри, қуён, тустовуқ учрайди.

Аҳолиси, асосан ўзбеклар; шунингдек рус, тожик, қозоқ, киргиз, турк ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км! га 155 киши. Шаҳарликлар 20,5 минг киши, қишлоқ аҳолиси 91,3 минг киши (2001).

Хўжалиги.Б.т. саноати камривожланган. Пахта тозалаш з-ди, маиший хизмат кўрсатиш, таъмирлаш, халқ истеъмоли моллари ишлаб чиқарувчи кичик корхоналар, автобазалар, автобустаксомотор парки бор. Туркия б-н ҳамкорликда қурилган «Аккуммашсервис» корхонаси трактор ва автомобиллар учун аккумулятор батареялари ишлаб чиқаради. 168 кичик корхона, 15 кооператив корхона мавжуд.

Қ. х. туман хужалигининг етакчи тармоғи бўлиб, асосан пахтачилик, сабзавотчилик, чорвачиликка ихтисослашган. Туман ҳиссасига Тошкент вилояти қ. х. ялпи маҳсулотининг 8,2%, пахта ялпи ҳосилининг 15,2%, ғалланинг 9,7% тўғри келади (1995). Б.т.даги 22 ширкат хўжалигининг 21 таси пахтачиликка, биттаси боғдорчилик, токчиликка ихтисослашган, 1 та хўжаликаро қ. х. корхонаси, 279 фермер хўжалиги, 206 шахсий кичик корхона бор. Умумий экин майд. (томорқалар б-н биргаликда) 38,7 минг га бўлиб, асосан суғориладиган ерлардир. Экин майдонининг асосий қисми пахта, ғалла, сабзавот, картошка, емхашак экинлари б-н банд. Пилла етиштирилади. Балиқчилик б-н шуғулланилади. Чорвачилиги асосан гўшт-сут етиштиришга ихтисослашган. Туманда 25,8 минг қорамол, шундан 11,8 минг сигир, 19,9 минг қўй ва эчки бор. Б.т. Тошкент вилояти ва республика туманлари б-н автомобиль йўллари орқали боғланган.

1999/2000 ўқув йилида 52 умумий таълим мактабида 23400 ўқувчи ўқиди. Академик лицей, мусика мактаби, агроколлеж, 50 мактабгача ёшдаги болалар муассасаси, 48 кутубхона, музей, маданият саройи, кинотеатр мавжуд. Марказий касалхона (370 ўринли), 3 қишлоқ касалхонаси, фельдшеракушерлик пунктларида 160 врач, 975 ўрта тиббий ходим фаолият кўрсатади. «Халқ овози» туман газ. (1952 й.дан) нашр этилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.