Bökalar

Bökalar — tögarak çokli ikkiqanotlilar kenja turkumiga mansub haşarotlar 3 oilasining umumiy nomi. Tanasi, odatda, tuklar b-n qoplangan, ba'zan yalanğoç böladi. Voyaga yetgan B.ning oğiz organlari reduksiyaga uçragan, oziqlanmaydi. Uzoq yaşamaydi. Urğoçi va erkak B. ğumbakdan bir vaktda çiqib, muayyan bir joyda töplanadi. Köpçilik turlarining qurtlari sut emizuvçilar va odamning içki paraziti hisoblanadi. Oşqozon B. (Gasterophilidae); uz. 9—15 mm, 30 ga yaqin turi ma'lum; otlar, karkidonlar, fillarda parazitlik qiladi. Örta Osiyoda 6 turi, şu jumladan ot bökasi Gasterophilus intestinalis keng tarqalgan. Tuxumini hayvonlar juniga, köpinça hayvonlar labi tegadigan joylarga qöyadi. Tuxumdan çiqqan qurtlari hayvonning oğiz böşliği orqali oşqozoniga ötib, uning devorini yalliğlaydi. Qurt u yerdan içak orqali tuproqqa tuşib ğumbakka aylanadi. Ba'zan oşqozon B.ning 1 yoşdagi qurti odam terisiga kirib, kasallik paydo qilişi mumkin. Burunhalqum B. (Destridae); uz. 10—18 mm, 35 ga yaqin turi bor, tuyoqli hayvonlar paraziti hisoblanadi. Özbekistonda 4 turi: qöy bökasi (Oestris ovis), tuya bukasi (Cephalopina titilator), rus bökasi (Rhincestrus purpureus), özbek bökasi (Rh. uzbekistanicus), şuningdek kalta böka (Rh. latifrons) uçraydi. Urğoçi B. tirik qurtini hayvonlar burun böşliğiga sepib ketadi. Qurtlari kelgusi yil bahorigaça nafas yölida parazitlik qiladi. Qurtlar odam köziga tuşib qolganida miaz, konyunktivit paydo qiladi. Teri bökalari (Hypermatidae) ning uz. 4—12 mm, 35 ga yaqin turi ma'lum, Şim. yarim şarning mö'tadil mintaqalarida tarqalgan. Uzbekistanda 2 turi — hökiz bökasi (Hyperma bovis) va Jan. bukasi (N. lineatum) tarqalgan. Tuxumlarini hayvonlar yungiga yopiştirib qöyadi. Qurtlar teri ostida rivojlanadi. Ular boş yoki közga ötib qolganida oğir oqibatlarga olib kelişi mumkin. Ba'zan burunhalqum va teri bökalari kenja oila sifatida B. (Oestridae) oilasiga kiritiladi.