Boksitlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 481–482-b. — ziyouz.com
Boksitlar (frans. bauxite, Jan. Fransiyada dastlab B. katlamlari topilgan LeBo joy nomidan) — alyuminiy rudalari. Asosan alyuminiy gidroksidi (28—80%), temir oksidi va b. komponentlar aralaşmasidan iborat. B.ning asosiy kimyoviy komponenti glinozyom (A12O3), doimiy tarkibiy qismi temir oksidi (Fe2O3). Rangi töq kizil, jigarrang, kulrang. S. of. 1,8— 3,1; qattiqligi tarkibidagi temir oksidiga qarab 3—6. B. tuzilişiga kura qattiq, jipslaşgan va ba'zan uvalanuvçan böladi. B. konlari asosan nordon, işqorli va asosli jinslarning lateritlm nuraşidan yoki dengiz va köllarda glinozyomning köp töplanişidan paydo böladi. B. mineralogik tarkibiga qarab 2 turga bölinadi: 1) diasporbyomitli B., 2) gidrargillitli (gibbsitli) B. Birinçisi köproq geosinklinal konlarida, ikkinçisi platforma konlarida uçraydi. B. — alyuminiy olinadigan xom aşyo, şuningdek undan böyoq, abraziv va ötga çidamli materiallar olinadi. B. foydalanişga yarokli bölişi uçun tarkibidagi glinozyomning kremniy oksidiga nisbati 2,6 baravar ortiq, glinozyom esa 28% dan kam bölmasligi kerak. B. konlari Ukraina (Krivoy Rog) da, RF (Ural, Sibir), Qozoğistonda bor. Bu konlarda mayda korund zarraçalari uçrab turadi. Özbekistonda B. va uning özgarişi natijasida paydo bölgan korund katlamlari Şim. Farğona, ÇatqolQurama va Nurota toğlarida, Qizilqumdagi Tomdi toğida topilgan. Xorijda asosan Avstraliya, Yamayka, Surinam, Gayana mamlakatlarida köplab qazib çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОКСИТЛАР (франц. bauxite, Жан. Францияда дастлаб Б. катламлари топилган ЛеБо жой номидан) — алюминий рудалари. Асосан алюминий гидроксиди (28—80%), темир оксиди ва б. компонентлар аралашмасидан иборат. Б.нинг асосий кимёвий компоненти глинозём (А12О3), доимий таркибий қисми темир оксиди (Fe2O3). Ранги тўқ кизил, жигарранг, кулранг. С. of. 1,8— 3,1; қаттиқлиги таркибидаги темир оксидига қараб 3—6. Б. тузилишига кура қаттиқ, жипслашган ва баъзан уваланувчан бўлади. Б. конлари асосан нордон, ишқорли ва асосли жинсларнинг латеритлм нурашидан ёки денгиз ва кўлларда глинозёмнинг кўп тўпланишидан пайдо бўлади. Б. минералогик таркибига қараб 2 турга бўлинади: 1) диаспорбёмитли Б., 2) гидраргиллитли (гиббситли) Б. Биринчиси кўпроқ геосинклиналь конларида, иккинчиси платформа конларида учрайди. Б. — алюминий олинадиган хом ашё, шунингдек ундан бўёқ, абразив ва ўтга чидамли материаллар олинади. Б. фойдаланишга ярокли бўлиши учун таркибидаги глинозёмнинг кремний оксидига нисбати 2,6 баравар ортиқ, глинозём эса 28% дан кам бўлмаслиги керак. Б. конлари Украина (Кривой Рог) да, РФ (Урал, Сибирь), Қозоғистонда бор. Бу конларда майда корунд заррачалари учраб туради. Ўзбекистонда Б. ва унинг ўзгариши натижасида пайдо бўлган корунд катламлари Шим. Фарғона, ЧатқолҚурама ва Нурота тоғларида, Қизилқумдаги Томди тоғида топилган. Хорижда асосан Австралия, Ямайка, Суринам, Гайана мамлакатларида кўплаб қазиб чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.